Anahtarı kaç N·m’ye ayarlamalısın?
Bir cıvatayı gereğinden az sıkarsan bağlantı titreşimle gevşer, fazla sıkarsan diş sıyırır ya da gövde akar. Cıvata sıkma torku hesaplama aracı M6’dan M30’a kadar metrik cıvatalar için tork anahtarına girmen gereken değeri bulur. Sonuç N·m’nin yanında kgf·m ve lb·ft olarak da verildiği için hangi ölçekli anahtarı kullanırsan kullan doğrudan okuyabilirsin. Cıvata torku hesaplama sırasında ön yükleme kuvveti ve gerilme alanı da ekranda görünür.
Yöntem iki adımlıdır. Önce istenen ön gerilme bulunur: F = ön gerilme yüzdesi × akma dayanımı × gerilme alanı (A_s). Ardından tork T = K × F × d formülüyle hesaplanır. Buradaki K, sürtünmeyi temsil eden katsayıdır; kuru yüzeyde 0,20, yağlı yüzeyde 0,15, MoS₂ macunuyla 0,10 civarındadır.
Mukavemet sınıfındaki iki sayı da anlam taşır: 8.8’de ilk rakamın 100 katı çekme dayanımını (800 MPa), iki rakamın çarpımının 10 katı akma dayanımını (640 MPa) verir.
Örnek: M10, 8.8 sınıfı bir cıvatanın akma dayanımı 640 MPa, gerilme alanı 58 mm²’dir. Akmanın %75’i hedeflenirse F = 0,75 × 640 × 58 ≈ 27,84 kN olur. Kuru yüzeyde T = 0,20 × 27.840 × 0,010 ≈ 55,7 N·m çıkar. Aynı cıvata yağlanırsa K 0,15’e düşer ve gereken tork yaklaşık 41,8 N·m’ye iner.
En sık hata, yağlı cıvataya kuru tablo değerini uygulamaktır; sürtünme azaldığı için aynı torkla çok daha yüksek ön gerilme oluşur ve cıvata akabilir. Sonucu motor kapağı, jant ya da basınçlı kap gibi kritik yerlerde üreticinin tablosuyla karşılaştır. Anahtar ölçeğin farklıysa tork birimlerini birbirine çevirebilir, bağlantıda oluşan gerilmeyi gerilme ve şekil değiştirme hesabıyla kontrol edebilir, matkap seçimi için diş ve matkap ucu tablosuna bakabilirsin.