Stok çözeltiden istenen derişime
Laboratuvarda çözeltiler genellikle derişik bir stoktan seyreltilerek hazırlanır. Seyreltme hesaplama aracı C₁V₁ = C₂V₂ eşitliğindeki dört değerden üçünü aldığında dördüncüsünü bulur. Stok hacmi, son hacim, stok derişimi ya da son derişimden hangisini aradığını seçmen yeterli. Sonuçla birlikte eklenmesi gereken çözücü miktarı ve seyreltme faktörü de verilir.
Mantık, seyreltme sırasında çözünen madde miktarının değişmemesine dayanır: stoktan aldığın madde, son çözeltide de aynı miktardadır. Bu yüzden derişim çarpı hacim her iki tarafta eşittir. Derişim birimi serbesttir; M, %, mg/L ya da ppm kullanabilirsin, yeter ki iki tarafta aynı olsun. Hacimler de aynı birimde girilmelidir.
Bu hesap biyoloji laboratuvarında tampon ve boya hazırlarken, kimya derslerinde, ilaç ve dezenfektan çözeltilerinin seyreltilmesinde ve standart eğri için seri seyreltme yaparken kullanılır. Seri seyreltmede her adımı ayrı ayrı hesaplayıp faktörleri çarpman yeterli.
Örnek: 12 M’lık stoktan 500 mL 1 M çözelti hazırlamak istiyorsun. V₁ = 1 × 500 / 12 ≈ 41,7 mL stok alınır, üzerine yaklaşık 458,3 mL çözücü eklenerek hacim 500 mL’ye tamamlanır. Seyreltme faktörü 12’dir. Aynı mantık mutfakta da işler: konsantre bir şurubu belirli bir oranda sulandırmak da seyreltmedir.
Güvenlik açısından bir kuralı aklında tut: asit seyreltirken asidi yavaşça suya ekle, tersini yapma; ani ısınma sıçramaya ve yanıklara yol açabilir. Hacimlerin tam toplanmadığı alkol–su gibi karışımlarda küçük sapmalar beklenir. Alkolü dereceye göre inceltmek için alkol seyreltme aracını, ev temizliği için çamaşır suyu seyreltme hesabını, katıdan sıfırdan hazırlık için çözelti hazırlama aracını kullanabilirsin.