Seyreltme
Kısa tanım
Seyreltme, bir çözeltiye çözücü ekleyerek çözünen madde miktarını değiştirmeden derişimini düşürme işlemidir; C₁V₁ = C₂V₂ bağıntısıyla hesaplanır.
Diğer adları: Dilüsyon, Sulandırma
Laboratuvarda derişik stok çözeltiden istenen yoğunlukta çözelti hazırlamak da, evde çamaşır suyunu temizlik için sulandırmak da aynı temel işleme dayanır: seyreltme. Çözeltiye su ya da başka bir çözücü eklendiğinde içindeki madde miktarı değişmez, yalnızca daha büyük bir hacme yayılır ve derişim düşer.
Temel bağıntı
C₁ × V₁ = C₂ × V₂
C₁ ve V₁ başlangıçtaki derişim ve alınacak hacim, C₂ ve V₂ ise hedef derişim ve son toplam hacimdir. Derişim molarite, yüzde veya ppm olabilir; önemli olan iki tarafta aynı birimi kullanmaktır. Eklenecek çözücü miktarı V₂ − V₁ ile bulunur.
Örnekler
1 M stok çözeltiden 250 mL 0,2 M çözelti hazırlamak istiyorsun. V₁ = 0,2 × 250 / 1 = 50 mL bulunur: 50 mL stok alınır ve toplam hacim 250 mL olana kadar su eklenir, yani yaklaşık 200 mL su. Seyreltme faktörü 250 / 50 = 5'tir.
Evde %5'lik çamaşır suyundan %0,1'lik 1 litre temizlik çözeltisi hazırlarken 0,1 × 1.000 / 5 = 20 mL çamaşır suyunu 980 mL suya katarsın. Bu tür pratik oranlar için çamaşır suyu seyreltme aracı, laboratuvar hesapları için seyreltme hesaplama aracı uygundur.
Seri seyreltme
Çok düşük derişimlere inmek gerektiğinde tek seferde büyük oran yerine art arda küçük seyreltmeler yapılır. Örneğin her adımda 1:10 seyreltme yapılırsa üç adım sonunda derişim bin kat düşer. Mikrobiyolojide bakteri sayımı ve ilaç dozu hazırlığında bu yöntem kullanılır.
Güvenlik ve dikkat edilecek noktalar
Derişik asitlerle çalışırken her zaman asidi suya, yavaşça ekle; suyu aside dökmek ani ısınma ve sıçramaya neden olabilir. Çamaşır suyunu asla tuz ruhu gibi asidik temizleyicilerle karıştırma; zehirli klor gazı açığa çıkar. Etanol ve su gibi bazı sıvıların karışımında hacimler tam olarak toplanmaz; hassas işlerde son hacmi ölçülü balonda tamamlamak gerekir. Derişim birimleri arasında geçiş için ppm dönüştürücü yardımcı olur.