Şev eğimi
Kısa tanım
Bir kazı ya da dolgu kenarındaki eğimli yüzeyin yatay mesafesinin düşey yüksekliğe oranıdır; 1:1, 1,5:1 gibi oranlarla ya da derece olarak ifade edilir.
Diğer adları: Şev açısı, Kazı şevi
Bir temel çukuru ya da yol yarması kazarken kenarları dik bırakmak çoğu zaman güvenli değildir; toprak kayabilir. Bu yüzden kenarlar eğimli kazılır ve bu eğimli yüzeye şev denir. Şev eğimi, eğimin ne kadar yatık olduğunu gösterir.
Nasıl ifade edilir?
İnşaatta en yaygın gösterim yatay : düşey oranıdır. 1:1 şevde her 1 metre derinlik için kenar 1 metre geri çekilir; bu 45°'lik açıya karşılık gelir. 1,5:1 şevde açı arctan(1/1,5) ≈ 33,7°, 2:1 şevde yaklaşık 26,6°'dir. Bazı kaynaklar oranı düşey:yatay yazar, bu yüzden çizimdeki tanımı mutlaka kontrol et. Oran, yüzde ve derece arasında geçiş için eğim yüzdesi açı dönüştürücüsü kullanılabilir.
Kazı genişliğine ve hacmine etkisi
Örnek: Taban ölçüsü 10 × 8 m olan 3 m derinliğindeki bir kazıda 1:1 şev verilirse üst kenar her yönde 3 m genişler ve üst ölçü 16 × 14 m olur. Taban alanı 80 m², üst alan 224 m², orta kesit 13 × 11 = 143 m²'dir. Prizmoid formülüyle hacim 3/6 × (80 + 4 × 143 + 224) = 438 m³ olur; dik kazıda ise yalnızca 240 m³ çıkacaktı. Şevli kazı hacmini ve kamyon sayısını hafriyat hesaplamasıyla, dolgu tarafını ise dolgu toprağı hesabıyla bulabilirsin.
Güvenli şev
Uygun eğim zeminin cinsine, su durumuna, kazının ne kadar açık kalacağına ve üstteki yüklere bağlıdır. Sağlam kayada neredeyse düşey kazı mümkünken gevşek kum ve dolgu zeminlerde çok daha yatık şevler gerekir. Derin kazılarda, yağışlı dönemlerde ve yapıların yanında şev yerine iksa (destekleme) sistemi tercih edilir. Kesin değerler zemin etüdü raporunda ve iş güvenliği mevzuatında belirlenir; bu bilgiler genel niteliktedir.