Debi
Kısa tanım
Debi, bir boru, kanal ya da kesitten birim zamanda geçen akışkan hacmidir; m³/s, m³/h veya L/s gibi birimlerle ifade edilir.
Diğer adları: Hacimsel debi, Akış debisi, Akış hızı (hacimsel)
Bir pompanın kapasitesi, bir musluğun dakikada kaç litre su verdiği ya da bir nehrin taşıdığı su miktarı aynı büyüklükle anlatılır: debi. Tesisat, sulama, havalandırma ve hidrolik hesaplarının neredeyse hepsi debiyle başlar.
Temel formül
Q = A × v
- Q: debi (m³/s)
- A: akışın geçtiği kesit alanı (m²)
- v: ortalama akış hızı (m/s)
Pratikte debi, belli bir hacmin dolma süresiyle de ölçülebilir: Q = V / t. 10 litrelik kova 20 saniyede doluyorsa musluğun debisi 0,5 L/s, yani dakikada 30 litredir.
Örnek
İç çapı 50 mm olan bir boruda su 2 m/s hızla akıyor. Kesit alanı π × 0,05² / 4 ≈ 0,001963 m²'dir. Debi 0,001963 × 2 ≈ 0,00393 m³/s = 3,93 L/s ≈ 14,1 m³/h olur.
Süreklilik denklemi
Sıkıştırılamaz bir akışkan için bir borunun her kesitinden aynı debi geçer: A₁ × v₁ = A₂ × v₂. Boru daraldığında hız artar; bahçe hortumunun ucunu parmağınla kıstığında suyun daha uzağa fışkırması bundandır.
Kütlesel debiden farkı
Hacimsel debi akan hacmi, kütlesel debi ise akan kütleyi (kg/s) ölçer. İkisi yoğunlukla bağlıdır: ṁ = ρ × Q. Gazlarda yoğunluk basınç ve sıcaklıkla değiştiğinden, doğalgaz ve hava hesaplarında hangi debiden söz edildiğine dikkat etmek gerekir.
Pratik notlar
- Birimleri karıştırma: 1 m³/h ≈ 0,278 L/s'dir.
- Boru çapını küçük seçmek hızı ve basınç kaybını artırır, gürültüye yol açar.
- Havalandırmada fan debisi genellikle m³/h olarak verilir ve odanın hacmi ile saatlik hava değişim sayısının çarpımıyla bulunur.
Farklı debi birimleri arasında geçiş için debi dönüştürücüyü, ihtiyaca göre boru ölçüsü seçmek için de boru çapı seçimi hesaplamayı kullanabilirsin.