Elektrik akımı
Kısa tanım
Bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen elektrik yükü miktarıdır; SI birimi amperdir ve I harfiyle gösterilir.
Diğer adları: Akım, Amper
Bir hortumdan geçen suyu düşün: borudan saniyede geçen su miktarı ne kadar fazlaysa akış o kadar güçlüdür. Elektrikte de iletkenin kesitinden saniyede geçen yük miktarına elektrik akımı denir.
Tanım ve birim
I = Q / t
Bir saniyede bir coulomb yük geçiyorsa akım bir amperdir (1 A = 1 C/s). Küçük devrelerde miliamper (mA), şebekede ve motorlarda amper, yüksek gerilim hatlarında kiloamper ölçeğinde değerler görülür. Birim çevirmek için elektrik akımı dönüştürücüsünü kullanabilirsin.
Akım, gerilim ve direnç
Ohm kanununa göre I = V / R. Güç ile ilişkisi ise P = V × I şeklindedir. Örnek: 230 V şebekeye bağlı 2.300 W'lık bir ısıtıcı 2.300 / 230 = 10 A akım çeker. Aynı hatta ikinci bir 2.300 W'lık cihaz açılırsa toplam akım 20 A'e çıkar ve bu, sigortanın atmasına yol açabilir. Hesapları Ohm kanunu hesaplamasıyla yapabilirsin.
Doğru ve alternatif akım
- Doğru akım (DC): Yönü sabittir; pil, akü ve güneş paneli doğru akım üretir.
- Alternatif akım (AC): Yönü periyodik olarak değişir. Türkiye'de şebeke 50 Hz frekansla çalışır; ölçülen değerler genellikle etkin (RMS) değerdir.
Yük ve kapasite
Pil ve batarya kapasiteleri amper-saat (Ah) ya da miliamper-saat (mAh) cinsinden verilir. 1 Ah, bir saat boyunca 1 A akım verebilen yük miktarıdır ve 3.600 coulomb'a eşittir. 5.000 mAh'lik bir telefon bataryası kuramsal olarak 500 mA'lik çekişte yaklaşık 10 saat dayanır.
Güvenlik notu
İnsan vücudu için tehlikeyi belirleyen şey gerilimden çok vücuttan geçen akımdır; birkaç on miliamper bile ciddi risk taşır. Kaçak akım rölesi bu nedenle evlerde hayati önem taşır.