Gece çalışması
Kısa tanım
İş Kanunu'na göre en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat süren dönemde yapılan çalışma.
Diğer adları: Gece mesaisi, Gece vardiyası
Fabrikalarda, hastanelerde, güvenlik ve lojistik sektöründe işler gece de durmaz. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi, çalışma hayatı bakımından geceyi tanımlar: en geç saat 20.00'de başlayan, en erken 06.00'ya kadar süren ve her durumda en fazla 11 saat süren dönem. Bu aralıkta yapılan işe gece çalışması denir.
Süre sınırı
İşçilerin gece çalışmaları kural olarak 7,5 saati geçemez. Turizm, özel güvenlik ve sağlık gibi bazı sektörlerde işçinin yazılı onayıyla bu sürenin aşılabildiği istisnalar vardır. Gece fazla çalışma yaptırılması da sınırlıdır.
Vardiya değişimi ve sağlık kontrolü
- Gece ve gündüz postalarında çalışan işçiler en çok iki haftalık dönemlerle dönüşümlü çalıştırılmalıdır.
- Gece çalışacak işçiler işe başlamadan önce ve belirli aralıklarla sağlık kontrolünden geçirilmelidir.
- Gebe ve emziren işçilerin gece çalıştırılmasına ilişkin özel koruma kuralları bulunur.
Gece zammı var mı?
Kanun genel olarak ayrı bir gece ücret zammı öngörmez. Zam, çoğunlukla iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulamasıyla belirlenir; örneğin saat ücretinin belirli bir yüzdesi kadar ek ödeme yapılabilir. Sözleşmedeki oranı girerek ek tutarı gece çalışması zammı hesaplama aracında bulabilirsin.
Örnek
Saat ücreti 200 TL olan bir işçinin sözleşmesinde gece saatleri için yüzde 10 zam yazıyorsa ve ay içinde 60 saat gece çalıştıysa ek ödeme 200 × 0,10 × 60 = 1.200 TL olur.
Fazla mesaiyle farkı
Gece çalışması bir zaman dilimini anlatır; fazla çalışma ise haftalık 45 saati aşan süreyi. Gece yapılan iş haftalık süreyi aşıyorsa iki hak birlikte doğabilir. Vardiya düzenini planlarken vardiya planlayıcı ile puantaj hesabını birlikte kullanmak işini kolaylaştırır.