Kıdem tazminatı

Aynı işverene yıllarca emek veren bir çalışanın, işten ayrılırken eli boş dönmemesi için kurulmuş bir güvencedir. Hukuki dayanağı 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun hâlâ yürürlükte olan 14. maddesidir. Hak kazanmak için aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olman ve sözleşmenin kanunda sayılan yollardan biriyle bitmesi gerekir.

Hangi durumlarda ödenir?

• İşverenin haklı bir neden olmadan sözleşmeyi feshetmesi
• İşçinin haklı nedenle (ücretin ödenmemesi, mobbing, sağlık sebepleri gibi) istifası
• Erkek işçinin askerlik nedeniyle ayrılması
• Kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması
• Emeklilik ya da yaş dışındaki şartları doldurarak SGK'dan yazı alıp ayrılma
• İşçinin ölümü (hak mirasçılara geçer)

Kendi isteğiyle, haklı bir neden göstermeden istifa eden işçi ise genellikle bu ödemeyi alamaz.

Nasıl hesaplanır?

Temel formül: Kıdem tazminatı = Giydirilmiş brüt günlük ücret × 30 × Çalışma yılı. Giydirilmiş ücrete düzenli verilen yemek, yol, ikramiye gibi para ve para ile ölçülebilen yan haklar eklenir. Bir yıldan artan süreler için orantılı ödeme yapılır.

Örnek: Giydirilmiş brüt ücretin aylık 60.000 TL ve kıdemin 5 yıl 6 ay ise hesap 60.000 × 5 + 60.000 × 6/12 = 330.000 TL olur. Ancak aylık ücret yerine yasal kıdem tazminatı tavanı uygulanır; ücretin tavanı aşıyorsa hesap tavan üzerinden yapılır. Güncel tavan kıdem tazminatı hesaplama aracında otomatik kullanılır.

Kesintiler ve sık karıştırılanlar

Kıdem tazminatından gelir vergisi kesilmez, yalnızca damga vergisi düşülür. İhbar tazminatı ise ayrı bir kalemdir: bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte ödenir ve gelir vergisine tabidir. İkisini aynı kalemmiş gibi düşünmek, net tutarı yanlış tahmin etmene yol açar. Kıdem hesabında iş yerindeki deneme süresi ve aynı işverenin farklı şubelerinde geçen süreler de birlikte sayılır.