Kreatinin klirensi
Kısa tanım
Kreatinin klirensi, böbreklerin dakikada ne kadar kanı kreatininden temizlediğini mL/dk cinsinden gösteren ve böbrek fonksiyonunu tahmin etmede kullanılan bir ölçüdür.
Diğer adları: Kreatinin klerensi, CrCl
Kaslar çalışırken kreatin adlı molekülden sürekli olarak kreatinin adlı bir atık ürün oluşur. Bu madde neredeyse tamamen böbreklerle atıldığı için, kanın ne kadar hızlı kreatininden arındırıldığı böbreklerin süzme gücü hakkında güvenilir bir fikir verir.
Nasıl ölçülür?
En doğrudan yöntem, 24 saatlik idrar toplanarak idrar ve kan kreatinin düzeylerinin karşılaştırılmasıdır. Pratikte ise çoğu zaman tek bir kan değeri, yaş, kilo ve cinsiyet kullanılarak tahmin yapılır.
Cockcroft-Gault formülü
CrCl (mL/dk) = [(140 − yaş) × kilo] ÷ (72 × serum kreatinin)
Kadınlarda sonuç 0,85 ile çarpılır. Kilo kg, serum kreatinin mg/dL cinsindendir.
Örnek: 60 yaşında, 70 kg, kreatinini 1,0 mg/dL olan bir erkek için (80 × 70) ÷ (72 × 1,0) ≈ 77,8 mL/dk. Aynı değerlere sahip bir kadında sonuç 77,8 × 0,85 ≈ 66,1 mL/dk olur. Kendi tahlil sonucunla tahmini değeri kreatinin klirensi hesaplama aracında görebilirsin.
eGFR ile farkı
Laboratuvar raporlarında genellikle eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı) yer alır; bu değer CKD-EPI gibi farklı denklemlerle hesaplanır ve vücut yüzey alanına göre standartlaştırılır (mL/dk/1,73 m²). Kreatinin klirensi ise kişinin gerçek kilosunu kullanır ve özellikle ilaç dozu ayarlamada hâlâ yaygın olarak başvurulan değerdir. İki sonuç birbirine yakın olsa da aynı sayı değildir.
Yorumlarken dikkat
- Kas kütlesi çok düşük yaşlılarda ve çok yüksek sporcularda tahmin yanıltıcı olabilir.
- Obezitede gerçek kilo değeri olduğundan yüksek gösterebilir; ideal veya düzeltilmiş kilo kullanılabilir.
- Yaşla birlikte klirensin bir miktar azalması olağandır.
Bu hesaplama tanı koymaz; böbrek fonksiyonunun değerlendirilmesi ve ilaç dozu kararları mutlaka hekimle birlikte yapılmalıdır.