Vücut yüzey alanı
Kısa tanım
İnsan vücudunun dış yüzeyinin metrekare cinsinden tahmini; ilaç dozlarının ve bazı fizyolojik değerlerin hesaplanmasında kullanılır.
Diğer adları: VYA, BSA, Body surface area
Kemoterapi dozunun kiloya göre değil de metrekareye göre yazıldığını görmek ilk bakışta şaşırtıcıdır. Bunun nedeni, metabolizma hızı ve kalp debisi gibi değerlerin vücut ağırlığından çok vücut yüzey alanıyla orantılı olmasıdır. Yetişkinlerde ortalama değer yaklaşık 1,7 – 1,9 m² arasındadır.
En çok kullanılan formüller
- Mosteller:
VYA = √(Boy (cm) × Kilo (kg) / 3600). Basitliği nedeniyle klinikte en yaygın formüldür. - DuBois:
VYA = 0,007184 × Kilo^0,425 × Boy^0,725. 1916'dan beri kullanılan klasik formüldür. - Haycock ve Gehan-George formülleri özellikle çocuklarda tercih edilebilir.
Örnek
175 cm boyunda ve 70 kg ağırlığında bir yetişkin için Mosteller formülü: √(175 × 70 / 3600) = √(12.250 / 3600) = √3,403 ≈ 1,84 m². Aynı kişi için DuBois formülü de yaklaşık 1,85 m² verir; formüller arasındaki fark normal vücut yapısında genellikle küçüktür. Farklı formülleri yan yana görmek için vücut yüzey alanı hesaplama aracını kullanabilirsin.
Nerelerde kullanılır?
- Kemoterapi ve bazı pediatrik ilaçların doz hesabında (mg/m²)
- Kalp indeksi hesaplamasında: kalp debisi ÷ VYA
- Böbrek fonksiyonunda eGFR değerinin 1,73 m²'ye göre standartlaştırılmasında
- Yanık tedavisinde sıvı ihtiyacının planlanmasında (yanık yüzdesiyle birlikte)
Dikkat edilecek noktalar
Aşırı kilolu ya da çok zayıf bireylerde formüller arasındaki fark büyüyebilir ve klinik ekip hangi formülün kullanılacağına protokole göre karar verir. Bu hesap bilgi amaçlıdır; ilaç dozu her zaman hekim tarafından belirlenmelidir. VYA'yı vücut kitle indeksiyle karıştırma: VKİ bir oran, VYA ise alan ölçüsüdür.