Vites oranı
Kısa tanım
Şanzımanda motor milinin kaç tur dönmesine karşılık çıkış milinin bir tur döndüğünü gösteren orandır; aracın çekiş gücünü ve hızını belirler.
Diğer adları: Şanzıman oranı
Yokuş kalkışında birinci vitese, otoyolda beşinci ya da altıncı vitese geçmenin nedeni vites oranıdır. Oran büyüdükçe tekerleğe giden tork artar ama hız düşer; oran küçüldükçe tersi olur. Örneğin 3,5:1 oranlı birinci viteste motor 3,5 tur döndüğünde şanzıman çıkışı 1 tur döner.
Toplam aktarma oranı
Şanzımandan çıkan hareket, diferansiyelden geçerek tekerleğe ulaşır. Bu yüzden asıl önemli olan toplam orandır:
Toplam oran = Vites oranı × Diferansiyel oranı
Belirli devirde hız hesabı
Hız (km/sa) = Devir (d/dk) × Tekerlek çevresi (m) × 60 / (Toplam oran × 1000)
205/55 R16 lastikli bir otomobilde tekerlek çapı 16 × 25,4 + 2 × 205 × 0,55 ≈ 632 mm, çevresi yaklaşık 1,985 m'dir. Beşinci vites oranı 0,80 ve diferansiyel 4,0 ise 3.000 devirde hız 3.000 × 1,985 × 60 / (3,2 × 1000) ≈ 112 km/sa olur. Bu hesabı farklı vitesler için vites hız hesaplama aracıyla yapabilirsin.
Oranın etkileri
- Kısa oranlar (büyük sayılar) daha çevik hızlanma sağlar, ama otoyolda devir ve yakıt tüketimi yükselir.
- Uzun oranlar (küçük sayılar) seyir halinde devri düşürür, yakıt tasarrufu sağlar; hızlanma yavaşlar.
- 1'den küçük oranlar “overdrive” olarak adlandırılır ve çıkış mili motordan hızlı döner.
Lastik değişiminin etkisi
Daha büyük çaplı lastik takmak, toplam oranı fiilen uzatır; aynı devirde araç daha hızlı gider ve hız göstergesi gerçek hızın altında okuma yapar. Yeni lastiğin çevre farkını lastik ölçüsü karşılaştırma aracında görebilirsin. Bisikletlerde de aynı mantık geçerlidir: ön ve arka dişli sayılarının oranı, pedal başına kat edilen yolu belirler.