Tork
Kısa tanım
Tork, bir kuvvetin bir cismi bir eksen etrafında döndürme etkisidir; kuvvet ile kuvvetin eksene dik uzaklığının çarpımıyla bulunur ve Nm ile ölçülür.
Diğer adları: Dönme momenti, Burulma momenti, Kuvvet momenti
Kapıyı menteşeye yakın bir yerden itmek zordur, kolundan itmek kolaydır. Bu farkın adı torktur: aynı kuvvet, eksene uzak uygulandığında daha büyük döndürme etkisi yaratır.
Formül
τ = F × r × sin θ
Burada F kuvvet (N), r dönme ekseni ile kuvvetin uygulandığı nokta arasındaki uzaklık (m), θ kuvvet ile kol arasındaki açıdır. Kuvvet kola dik uygulanırsa sin 90° = 1 olur ve formül τ = F × r biçimine iner. Örnek: 0,4 m'lik bir anahtarın ucuna dik olarak 150 N kuvvet uygularsan 150 × 0,4 = 60 Nm tork üretirsin. Aynı tork için 0,2 m'lik anahtarla 300 N gerekir. Farklı açı ve kol boylarını tork hesaplama aracında deneyebilirsin.
Otomotivde tork ve güç
Araç broşürlerinde motor gücü (beygir ya da kW) ile birlikte maksimum tork da verilir. Güç, torkun dönme hızıyla çarpımıdır: P (kW) = τ (Nm) × devir (d/dk) / 9549. Yüksek tork düşük devirde güçlü çekiş, yüksek güç ise yüksek hızda performans anlamına gelir. İkisi arasındaki dönüşümü beygir gücü ve tork aracında yapabilirsin.
Birimler ve dikkat edilecekler
- SI birimi newton metredir (Nm). İngiliz sisteminde lbf·ft kullanılır; 1 lbf·ft ≈ 1,356 Nm.
- Tork ile iş aynı boyuta sahiptir ama farklı kavramlardır; işte kuvvet yol boyunca, torkta eksene dik uzaklık üzerinden etki eder. Bu yüzden tork için joule yerine Nm yazılır.
- Cıvata sıkarken üreticinin verdiği sıkma torkuna uymak gerekir; fazla tork dişi sıyırabilir, az tork bağlantıyı gevşetir.