Tüketici fiyat endeksi
Kısa tanım
Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), hanelerin satın aldığı mal ve hizmet sepetinin fiyatlarındaki değişimi ölçen ve enflasyonu hesaplamak için kullanılan endekstir.
Diğer adları: TÜFE, Enflasyon endeksi, CPI
Market fişinin geçen yıla göre ne kadar kabardığını tek bir sayıyla anlatmak istesen, ortaya çıkan ölçü tüketici fiyat endeksine çok benzerdi. Türkiye'de TÜFE'yi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) her ay açıklar ve resmi enflasyon oranı bu endeksten türetilir.
Nasıl oluşturulur?
Hanehalkı bütçe anketlerinden elde edilen harcama ağırlıklarıyla gıda, konut, ulaştırma, giyim gibi ana harcama gruplarından oluşan bir sepet belirlenir. Bu sepetteki ürünlerin fiyatları düzenli olarak derlenir ve baz yıla göre bir endeks değeri hesaplanır.
Enflasyon nasıl bulunur?
İki dönem arasındaki değişim: Enflasyon (%) = (Endeks_son / Endeks_ilk − 1) × 100. Örneğin endeks bir yıl önce 1.500, bugün 1.800 ise yıllık enflasyon (1.800 / 1.500 − 1) × 100 = %20 olur. TÜİK aylık, yıllık ve on iki aylık ortalamalara göre değişim olmak üzere farklı oranlar yayımlar; hangisinin kullanıldığına dikkat etmek gerekir. Geçmiş ayların değerlerini TÜFE ÜFE tablosunda bulabilirsin.
Türkiye'de nerede kullanılır?
- Kira artışı: Konut ve çatılı işyeri kiralarında yıllık artış üst sınırı, on iki aylık TÜFE ortalamasına bağlıdır.
- Memur ve emekli maaşları: Dönemsel zam hesaplarında enflasyon farkı TÜFE ile bulunur.
- Sözleşmeler: Ticari anlaşmalarda fiyat güncellemesi için TÜFE endekslemesi yaygındır.
Kira artışını görmek için kira artış oranı hesaplama aracı bu veriyi doğrudan kullanır.
ÜFE'den farkı
Üretici fiyat endeksi (ÜFE) üreticinin sattığı fiyatları, TÜFE ise tüketicinin ödediği fiyatları izler. Ayrıca kişisel enflasyonun TÜFE'den farklı olabileceğini unutma; harcama alışkanlıkların sepetteki ağırlıklardan sapıyorsa yaşadığın fiyat artışı da farklı hissedilir.