Zam oranı
Kısa tanım
Bir fiyatın, ücretin ya da tutarın önceki değerine göre yüzde kaç arttığını gösteren orandır.
Diğer adları: Fiyat artış oranı, Maaş zammı oranı
Maaşına yapılan artışı, bir ürünün etiketindeki değişimi ya da kira artışını konuşurken hep aynı hesap yapılır: yeni tutarın eski tutara göre yüzde kaç arttığı. Bu orana zam oranı denir.
Temel formüller
zam oranı = (yeni tutar − eski tutar) / eski tutar × 100. Oran biliniyorsa yeni tutar eski tutar × (1 + oran) ile bulunur. Örnek: 40.000 TL'lik maaş 46.000 TL'ye çıktıysa zam oranı 6.000 / 40.000 = %15'tir. Bu hesapları zam hesaplamasıyla hızlıca yapabilirsin.
Ardışık zamlar toplanmaz
Yılın ilk yarısında %10, ikinci yarısında %10 zam alan birinin yıllık artışı %20 değil, 1,10 × 1,10 = 1,21, yani %21'dir. Tersine, %20 zam ardından %20 indirim yapılan bir ürün başlangıç fiyatına dönmez: 100 → 120 → 96 olur. Zincirleme yüzdelerin bu davranışı fiyat ve maaş karşılaştırmalarında en sık yapılan hatanın kaynağıdır.
Seyyanen ve oransal zam
Oransal zamda herkes maaşının aynı yüzdesini alır; yüksek maaşlılar mutlak olarak daha fazla artış elde eder. Seyyanen zamda ise herkese aynı tutar eklenir; düşük maaşlılar için yüzde artış daha yüksek olur. Toplu sözleşmelerde çoğu zaman ikisi birlikte kullanılır. 30.000 TL ve 60.000 TL maaşlı iki çalışana 3.000 TL seyyanen zam birincisi için %10, ikincisi için %5 artış demektir. Kombinasyonları seyyanen ve oransal zam hesabında görebilirsin.
Reel zam
Zammın gerçekten alım gücünü artırıp artırmadığı enflasyonla karşılaştırılarak anlaşılır: reel artış = (1 + zam) / (1 + enflasyon) − 1. %30 zam ve %25 enflasyonla reel artış %4'tür. Kendi maaşını maaş zammı enflasyon karşılaştırmasıyla kontrol edebilirsin.