Sabit tutar mı önce, yüzde mi önce?
Toplu sözleşmelerde zam çoğu zaman iki parçalıdır: herkese aynı eklenen seyyanen tutar ve maaşa göre değişen yüzde artış. Seyyanen zam hesaplama aracı mevcut maaşını, sabit tutarı ve yüzdeyi alıp yeni maaşı, artış tutarını ve efektif zam oranını verir. Seyyanen zam hesaplama sonucu, iki parçanın hangi sırayla uygulandığına göre küçük ama gerçek bir fark yaratır.
Önce seyyanen eklenirse yeni maaş (maaş + seyyanen) × (1 + oran) olur; yüzde artış seyyanen tutara da işler. Önce yüzde uygulanırsa maaş × (1 + oran) + seyyanen olur. İki yöntem arasındaki fark her zaman seyyanen tutarın oranla çarpımı kadardır. Efektif zam = yeni maaş ÷ eski maaş − 1 formülüyle bulunur.
Örnek: 40.000 TL maaşa 2.000 TL seyyanen ve %10 zam yapılsın. Önce seyyanen eklenirse yeni maaş 46.200 TL, efektif zam %15,5 olur. Önce yüzde uygulanırsa 46.000 TL ve %15 çıkar; aradaki fark 200 TL’dir. Aynı 2.000 TL seyyanen, 20.000 TL kazanan için çok daha yüksek bir efektif oran demektir; bu yüzden seyyanen zam düşük ücretlileri daha çok korur.
Hesabı net ya da brüt maaş üzerinden yapabilirsin; sözleşme genelde brüt rakam üzerinden konuşulur. Net maaşa etkiyi görmek için önce brüt yeni maaşı bul, sonra vergi kesintisini ayrıca uygula.
Tek oranlı bir artış için zam hesaplama aracı yeterlidir. Yeni maaşın enflasyonu karşılayıp karşılamadığını zam ve enflasyon karşılaştırmasıyla kontrol et; brüt artışın netini brütten nete maaş hesabıyla gör. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmendeki uygulama sırasını mutlaka kontrol et.