Fisher denklemi

Bankanın sana %50 faiz vermesi, enflasyon %40 iken gerçekte ne kadar zenginleştiğini söylemez. Irving Fisher'in adıyla anılan denklem, ilan edilen faizden enflasyonun etkisini ayıklayıp reel getiriyi bulmanın yoludur.

Kesin formül

(1 + i) = (1 + r) × (1 + π)

• i: nominal faiz oranı
• r: reel faiz oranı
• π: enflasyon oranı

Buradan r = (1 + i) / (1 + π) − 1 elde edilir.

Yaklaşık formül ve sınırı

Düşük oranlarda i ≈ r + π kısayolu kullanılır. Ama Türkiye gibi yüksek enflasyonlu ortamlarda bu yaklaşım ciddi hata verir.

Örnek: Nominal faiz %50, enflasyon %40. Kısayol reel getiriyi %10 gösterir; kesin formül ise 1,50 / 1,40 − 1 ≈ %7,14 verir. Aradaki yaklaşık 3 puanlık fark, büyük tutarlarda önemli bir paraya karşılık gelir. Kendi rakamlarınla Fisher denklemi hesaplamasını yapabilirsin.

Fisher etkisi

Teoriye göre uzun dönemde reel faiz görece sabit kalır; beklenen enflasyon arttığında nominal faizler de aşağı yukarı aynı ölçüde yükselir. Buna Fisher etkisi denir. Bu yüzden mevduat ve tahvil faizleri, enflasyon beklentilerindeki değişime duyarlıdır.

Pratikte kullanımı

• Mevduat, tahvil ya da fon getirisinin enflasyonu yenip yenmediğini anlamak,
• Kredi maliyetini reel olarak değerlendirmek,
• Yatırım projelerinde nominal ve reel iskonto oranlarını tutarlı kullanmak.

Vergi sonrası reel getiriyi görmek için reel getiri aracına bakabilirsin.

Dikkat

Denklemde kullanılan enflasyon, yatırım kararı verilirken beklenen, sonuç değerlendirilirken gerçekleşen enflasyondur. Vergiler hesaba katılmazsa reel getiri olduğundan yüksek görünür.