Reel faiz
Kısa tanım
Nominal faiz oranından enflasyonun etkisi çıkarıldıktan sonra kalan, paranın satın alma gücündeki gerçek artışı gösteren faiz oranıdır.
Diğer adları: Gerçek faiz, Enflasyondan arındırılmış faiz
Bankanın yıllık %45 faiz verdiği bir yılda fiyatlar %40 arttıysa birikimin gerçekte ne kadar büyüdü? Cevap %5 değil, biraz daha azdır. Faizin enflasyondan arındırılmış hâline reel faiz denir ve paranın gerçek satın alma gücündeki değişimi gösterir.
Formül
Kesin hesap Fisher denklemiyle yapılır: reel faiz = (1 + nominal faiz) / (1 + enflasyon) − 1. Düşük oranlarda basit çıkarma (nominal − enflasyon) iyi bir yaklaşım verir, ama yüksek enflasyon dönemlerinde fark belirgin hâle gelir.
Örnek: Nominal faiz %45, enflasyon %40 ise reel faiz 1,45 / 1,40 − 1 ≈ %3,6'dır; basit çıkarma %5 derdi. Nominal faiz %30, enflasyon %40 olduğunda ise reel faiz 1,30 / 1,40 − 1 ≈ −%7,1'dir; yani faiz aldığın hâlde satın alma gücün azalmıştır. Hesabı reel getiri hesaplamasıyla yapabilirsin. Mevduatta vergi kesintisinden sonraki net faizi kullanmak daha gerçekçidir; neti mevduat net getiri hesaplamasında bulabilirsin.
Geçmiş ve beklenen reel faiz
Geçmişe dönük reel faiz gerçekleşen enflasyonla, ileriye dönük reel faiz ise beklenen enflasyonla hesaplanır. Para politikası değerlendirmelerinde çoğunlukla politika faizinin önümüzdeki 12 ay için beklenen enflasyonla karşılaştırılması kullanılır; pozitif reel faiz sıkı, negatif reel faiz gevşek para politikasına işaret eder. Farklı faiz ve enflasyon senaryolarını faiz senaryosu hesaplamasıyla karşılaştırabilirsin.
Kredi tarafı
Borçlu için reel faiz negatifse enflasyon borcun gerçek yükünü azaltır; sabit faizli bir kredinin taksitleri, gelirler enflasyonla artarken göreli olarak küçülür. Bir tutarın dönemler arası değerini görmek için enflasyon hesaplamasını kullanabilirsin. Bu bilgiler yatırım tavsiyesi değildir.