Satın alma gücü paritesi

İstanbul'da bir maaşla alabildiklerin ile Berlin'de aynı tutarın euro karşılığıyla alabildiklerin aynı değildir. Piyasa kuru bu farkı tam yansıtmaz; ülkeler arasında yaşam pahalılığını kıyaslamak için satın alma gücü paritesi (SGP) kullanılır. SGP kuru, bir sepetin iki ülkedeki fiyatını eşitleyen kurdur.

Nasıl hesaplanır?

SGP kuru = Sepetin A ülkesindeki fiyatı / Sepetin B ülkesindeki fiyatı

Varsayımsal bir örnek: Bir hamburger Türkiye'de 200 TL, ABD'de 5 dolar olsun. SGP kuru 200 / 5 = 40 TL/dolar çıkar. Piyasa kuru 34 TL ise ABD'deki hamburger 5 × 34 = 170 TL'ye denk gelir; yani aynı ürün Türkiye'de daha pahalıdır ve bu ürün açısından TL yaklaşık (40 / 34) − 1 ≈ %17,6 değerli görünür. The Economist'in Big Mac Endeksi bu mantığın tek ürünlü, basitleştirilmiş hâlidir.

Maaş karşılaştırmasında kullanımı

Yurt dışından iş teklifi aldığında brüt maaşı piyasa kuruyla çevirmek yanıltıcı olabilir. Doğru soru şudur: Oradaki maaşla buradaki kadar sepet alabilir misin? SGP ile maaş karşılaştırma aracı, iki ülkedeki maaşı yerel fiyat düzeyine göre denk hâle getirir. Kira, ulaşım ve vergi gibi kalemler kişiden kişiye değiştiği için sonucu bir başlangıç noktası olarak görmelisin.

Mutlak ve göreli SGP

Mutlak SGP, fiyat düzeylerinin kurla birebir eşitlenmesini savunur. Göreli SGP ise kurdaki değişimin iki ülkenin enflasyon farkına yaklaşık eşit olacağını söyler; yüksek enflasyonlu ülkenin parası zamanla değer kaybeder. Uzun vadede bu eğilim gözlenir, kısa vadede faiz, sermaye hareketleri ve beklentiler kuru SGP'den uzaklaştırabilir.

Nerede karşına çıkar?

Dünya Bankası ve IMF, ülkelerin kişi başı gelirini SGP'ye göre düzeltilmiş dolarla yayımlar. Bu yüzden bir ülkenin kişi başı geliri cari dolarla ve SGP ile çok farklı sıralamalarda görünebilir. Asgari ücretin döviz karşılığına bakarken de piyasa kuruyla yapılan çevirinin satın alma gücünü tam göstermediğini aklında tut.