Amortisman

Bir makine, araç ya da bilgisayar aldığında bu harcamanın tamamı tek yılın gideri sayılmaz. Varlık birkaç yıl boyunca iş görecekse maliyeti de o yıllara paylaştırılır; her yıla düşen bu pay amortisman olarak adlandırılır. Böylece hem kârın yıllar arasında gerçekçi dağılması sağlanır hem de varlığın defterdeki değeri zamanla düşürülür.

Başlıca yöntemler

• Normal (doğrusal) yöntem: Her yıl eşit tutar ayrılır. Yıllık amortisman = (Maliyet − Hurda değeri) / Faydalı ömür
• Azalan bakiyeler yöntemi: Doğrusal oranın iki katı, her yıl kalan net değere uygulanır; ilk yıllarda gider daha yüksek çıkar.
• Yıllar toplamı yöntemi: Kalan ömrün yıllar toplamına oranıyla ağırlıklandırılır; daha çok uluslararası muhasebede görülür.

Rakamlı örnek

100.000 TL'ye alınan, 10.000 TL hurda değeri ve 5 yıl ömrü olan bir makinede doğrusal yöntemle yıllık amortisman (100.000 − 10.000) / 5 = 18.000 TL olur. Birinci yıl sonunda net defter değeri 82.000 TL, beşinci yıl sonunda 10.000 TL'dir. Farklı yöntemleri yan yana görmek için amortisman tablosu çıkaran aracı kullanabilirsin.

Türkiye'de vergi açısından

Vergi Usul Kanunu'na göre işletmeler, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ilan ettiği faydalı ömür listesindeki süreleri esas alır; oran bu ömürden türetilir. Azalan bakiyeler yönteminde oran, doğrusal oranın iki katını ve yüzde 50'yi aşamaz. Vergi uygulamasında hurda değeri genellikle hesaba katılmaz, bu yüzden muhasebe örneklerindeki sonuçla vergi beyanındaki tutar farklı olabilir. Doğrudan gider yazılabilecek küçük tutarlı demirbaş sınırı her yıl güncellenir.

Sık karıştırılan noktalar

Amortisman nakit çıkışı değildir; para varlık alınırken ödenmiştir, amortisman yalnızca bu tutarın yıllara dağıtılmış muhasebe kaydıdır. Gündelik dilde kullanılan "kendini amorti etmek" ise yatırımın geri dönüş süresini anlatır; bu anlam için amorti süresi hesabına bakabilirsin. Arsa gibi yıpranmayan varlıklar amortismana tabi tutulmaz.