Özkaynak

Bilançonun temel eşitliği şudur: Varlıklar = Yabancı kaynaklar + Özkaynaklar. Şirketin sahip olduğu her şeyden bankalara, tedarikçilere ve devlete olan borçları çıkardığında geriye kalan, ortakların payıdır ve buna özkaynak denir.

Özkaynak kalemleri

• Ödenmiş sermaye ve sermaye düzeltme farkları.
• Kâr yedekleri (yasal, statü ve olağanüstü yedekler).
• Geçmiş yıllar kârları ya da zararları.
• Dönem net kârı ya da zararı.

Örnek: Toplam varlığı 50 milyon TL, kısa ve uzun vadeli borçları toplamı 32 milyon TL olan bir şirketin özkaynağı 18 milyon TL'dir. Hissedarlar açısından bu tutar şirketin defter değeridir; hisse başına defter değeri, özkaynağın pay sayısına bölünmesiyle bulunur ve PD/DD oranında piyasa değeriyle karşılaştırılır.

Neden önemlidir?

Özkaynak, şirketin kayıplara karşı tamponudur. Borcun özkaynağa oranı yükseldikçe finansal risk artar; bu ilişkiyi borç-özsermaye oranı aracıyla ölçebilirsin. Özkaynağın ne kadar verimli kullanıldığını ise özkaynak kârlılığı (ROE) gösterir; hesabı ROE ve ROA hesaplamasında yapılır.

Zararlar birikip özkaynağı sermayenin yarısının altına düşürdüğünde Türk Ticaret Kanunu'nun 376. maddesi yönetime genel kurulu toplama ve iyileştirme önlemleri sunma yükümlülüğü getirir; özkaynak eksiye düştüğünde şirket teknik iflas durumuna yaklaşır. Kişisel finansta aynı kavrama net varlık denir. Özkaynak dönem içinde üç yoldan değişir: kâr ya da zarar, ortakların sermaye koyması veya çekmesi ve kâr payı dağıtımı. Bu yüzden iki bilanço arasındaki farkı anlamak için özkaynak değişim tablosuna bakmak gerekir. Yüksek enflasyon dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapılmış ve yapılmamış özkaynak tutarları arasında büyük fark oluşabileceğini de unutma. Bu açıklama bilgilendirme amaçlıdır.