Özdirenç

Aynı kalınlıkta bakır ve demir tellerden geçen akıma karşı oluşan direnç çok farklıdır. Bu farkı malzemenin kendisi belirler ve buna özdirenç (ρ) denir. Direnç ise hem malzemeye hem de iletkenin boyuna ve kesitine bağlıdır.

Formül

R = ρ × L / A. R direnç (Ω), ρ özdirenç (Ω·m), L uzunluk (m), A kesit alanı (m²). Uzunluk iki katına çıkınca direnç iki katına çıkar; kesit iki katına çıkınca yarıya iner.

Oda sıcaklığında yaklaşık değerler: gümüş 1,59 × 10⁻⁸, bakır 1,68 × 10⁻⁸, alüminyum 2,65 × 10⁻⁸ Ω·m. Örnek: 50 metrelik, 2,5 mm² kesitli bakır tel için R = 1,68 × 10⁻⁸ × 50 / (2,5 × 10⁻⁶) ≈ 0,336 Ω'dur. Gidiş-dönüş iki iletken düşünüldüğünde devrede yaklaşık 0,67 Ω olur. Bu tür hesapları özdirenç hesaplamasıyla yapabilirsin.

Pratikte ne işe yarar?

Kablo seçerken gerilim düşümü özdirençten hesaplanır: 16 A akım taşıyan yukarıdaki hatta düşüm yaklaşık 16 × 0,67 ≈ 10,8 V, yani 230 V'luk şebekede %4,7'dir. Bu oran yönetmelik sınırlarını aşabileceği için daha kalın kesit seçilir; uygun kesiti kablo kesiti hesabı verir. Akım, gerilim ve direnç ilişkisini ise Ohm kanunu aracı gösterir.

Özdirenç sıcaklıkla değişir. Metallerde sıcaklık arttıkça yükselir; bakırda her 1 °C artış özdirenci yaklaşık %0,39 artırır. Yarı iletkenlerde ise tersine, sıcaklık arttıkça azalır. Özdirencin tersine iletkenlik (σ) denir ve birimi siemens/metredir.