Kaldıraç

Arşimet'in "Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım" sözü, finanstaki kaldıracın da mantığını anlatır: Küçük bir sermayeyle büyük bir pozisyonu hareket ettirirsin. Ancak bu güç iki yönlüdür.

Kaldıraç oranı ve teminat

Kaldıraç genellikle 1:10, 1:20 gibi yazılır. 1:10 kaldıraç, her 1 TL teminata karşılık 10 TL'lik pozisyon açabileceğin anlamına gelir. Gerekli teminat (marjin) şöyle bulunur: Teminat = Pozisyon büyüklüğü ÷ Kaldıraç. 100.000 TL'lik pozisyon için 1:10 kaldıraçta 10.000 TL teminat gerekir.

Kâr ve zararın büyümesi

Aynı örnekte varlık fiyatı %5 yükselirse pozisyon 5.000 TL kazanır; bu, teminatına göre %50 getiridir. Fiyat %5 düşerse 5.000 TL kaybedersin ve teminatının yarısı erir. Fiyat %10 düşerse teminatın tamamı gider. Kaldıraç ne kadar yüksekse, pozisyonun silinmesi için gereken fiyat hareketi o kadar küçüktür.

• Teminat tamamlama çağrısı: Hesaptaki özsermaye sürdürme teminatının altına inince aracı kurum ek teminat ister.
• Zorla kapatma: Teminat tamamlanmazsa pozisyon otomatik kapatılır ve zarar kesinleşir.

Bu senaryoları kaldıraç ve marjin hesaplama aracında kendi rakamlarınla deneyebilirsin.

Nerelerde karşına çıkar?

Türkiye'de VİOP'taki vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, forex (kaldıraçlı alım satım) işlemleri ve kredili hisse alımı kaldıraç içerir. Mevzuat, bireysel yatırımcılar için azami kaldıraç oranlarını sınırlar. Şirket finansmanında ise kaldıraç, borcun özsermayeye oranıyla ölçülür ve yüksek borçlulukla aynı anlama gelir. VİOP kâr zarar hesabı sözleşme çarpanını dikkate alarak gerçek getiriyi gösterir. Fizikteki kaldıraç ise ayrı bir kavramdır; kuvvet kolu ve yük kolu üzerinden mekanik avantaj sağlar.