Vadeli işlem sözleşmesi
Kısa tanım
Bir varlığın ileri bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alınıp satılmasını taraflar için zorunlu kılan standart borsa sözleşmesidir.
Diğer adları: Futures, Vadeli kontrat, VİOP sözleşmesi
Bir çiftçinin hasattan önce buğdayını bugünkü fiyattan satmayı garantilemek istemesi, vadeli işlemlerin çıkış noktasıdır. Vadeli işlem sözleşmesi, alıcıyı vade tarihinde almaya, satıcıyı da satmaya bağlar. Türkiye'de bu sözleşmeler Borsa İstanbul bünyesindeki Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) işlem görür; dayanak varlık hisse senedi, endeks, döviz, altın ya da emtia olabilir.
Teminat ve kaldıraç
Sözleşmenin tamamı peşin ödenmez; yalnızca başlangıç teminatı yatırılır. Bu yüzden küçük bir parayla büyük bir pozisyon açılır ve kâr da zarar da katlanır. Fiyatlar her gün uzlaşma fiyatına göre hesaplanır, kâr hesaba eklenir, zarar teminattan düşülür. Teminat sürdürme seviyesinin altına inerse eksik tamamlanmalıdır; aksi halde pozisyon kapatılabilir. Gereken tutarı VİOP teminat hesaplama aracıyla görebilirsin.
Kâr ve zarar örneği
Kâr/Zarar = (Kapanış fiyatı − Açılış fiyatı) × Sözleşme büyüklüğü × Adet
Sözleşme büyüklüğü 1.000 USD olan bir dolar kontratından 2 adet uzun pozisyon açtığını düşün. Fiyat 0,50 TL yükselirse kâr 0,50 × 1.000 × 2 = 1.000 TL olur; aynı miktar düşüş de 1.000 TL zarar demektir. VİOP kâr zarar hesaplama aracı komisyonu da hesaba katar.
Opsiyondan farkı
Opsiyon, sahibine bir hak verir; kullanmamak serbesttir ve azami kayıp ödenen primle sınırlıdır. Vadeli işlemde ise iki taraf da yükümlüdür ve kayıp teorik olarak teminatı aşabilir. Bu yüzden vadeli işlemler hem korunma hem de spekülasyon için kullanılır, ama kaldıraç nedeniyle risk yönetimi şarttır.