Opsiyon
Kısa tanım
Sahibine belirli bir varlığı, belirli bir fiyattan, belirli bir tarihte ya da tarihe kadar alma veya satma hakkı veren, ama yükümlülük getirmeyen türev sözleşmedir.
Diğer adları: Opsiyon sözleşmesi, Option
Bir evi beğendin ama karar vermek için üç ay istiyorsun. Satıcıya küçük bir para ödeyip "üç ay içinde bu evi 5 milyon TL'ye alma hakkım olsun" dersen, bir opsiyon satın almış olursun. Fiyatlar yükselirse hakkını kullanırsın, düşerse kullanmazsın ve yalnızca ödediğin bedeli kaybedersin. Finansal opsiyonlar da hisse, döviz, endeks gibi varlıklar üzerinde tam olarak böyle çalışır.
Temel kavramlar
- Alım opsiyonu (call): Varlığı belirli fiyattan alma hakkı. Fiyatın yükselmesinden kazanç sağlar.
- Satım opsiyonu (put): Varlığı belirli fiyattan satma hakkı. Fiyatın düşmesinden kazanç sağlar ya da portföyü korur.
- Kullanım fiyatı: Hakkın kullanılacağı fiyat.
- Prim: Opsiyonu almak için ödenen bedel; alıcının en fazla kaybı budur.
- Vade: Hakkın geçerli olduğu son tarih.
Örnek
Bir hisse 100 TL'dir. Kullanım fiyatı 105 TL, primi 3 TL olan bir alım opsiyonu alıyorsun. Başabaş fiyatı 105 + 3 = 108 TL'dir. Vadede hisse 120 TL'ye çıkarsa kazancın 120 − 105 − 3 = 12 TL; hisse 104 TL'de kalırsa opsiyonu kullanmazsın ve primi (3 TL) kaybedersin. Opsiyon satan taraf ise primi alır ama sınırsız zarar riski üstlenebilir. Farklı senaryoları opsiyon kâr zarar hesaplamasıyla grafikte görebilirsin.
Prim nasıl belirlenir?
Opsiyon primi; varlığın fiyatı, kullanım fiyatı, vadeye kalan süre, faiz oranı ve en önemlisi beklenen oynaklık ile belirlenir. Bu ilişkiyi kuran en bilinen model Black-Scholes modelidir; teorik primi Black-Scholes hesaplamasında görebilirsin. Türkiye'de opsiyonlar Borsa İstanbul'un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) işlem görür; satıcı tarafın yatırması gereken teminatı VİOP teminat hesabı gösterir. Opsiyonlar kaldıraçlı ve karmaşık ürünlerdir; bu metin yatırım tavsiyesi değildir.