Normalite
Kısa tanım
Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin eşdeğer gram sayısıdır; asit-baz ve redoks tepkimelerinde tepkimeye giren birimleri doğrudan karşılaştırmayı sağlar.
Diğer adları: Normal derişim, Eşdeğer derişim
Laboratuvarda "0,1 N HCl" yazan bir şişe gördüğünde N harfi normaliteyi anlatır. Molariteye benzer, ama madde miktarını mol yerine tepkimeye katılan etkin birim, yani eşdeğer üzerinden sayar.
Formül
Normalite (N) = Eşdeğer gram sayısı / Çözelti hacmi (L)
Pratikte en kolay yol molariteden geçmektir: N = M × tesir değerliği. Tesir değerliği asitlerde verilebilen H⁺ sayısı, bazlarda OH⁻ sayısı, redoks tepkimelerinde ise alınıp verilen elektron sayısıdır.
Örnek
4,9 g sülfürik asit (H₂SO₄, mol kütlesi 98 g/mol) suyla 500 mL'ye tamamlansın. Mol sayısı 4,9 / 98 = 0,05 mol, molarite 0,05 / 0,5 = 0,1 M olur. H₂SO₄ iki proton verebildiği için tesir değerliği 2'dir ve normalite 0,2 N'dir. Aynı molaritedeki HCl çözeltisi ise 0,1 N olurdu. Hesabı normalite hesaplama aracıyla kontrol edebilirsin.
Neden kullanılır?
Titrasyonda eşdeğerlik noktasında asidin ve bazın eşdeğer sayıları eşittir. Bu yüzden N₁ × V₁ = N₂ × V₂ bağıntısı, katsayılarla uğraşmadan doğrudan sonuç verir. 25 mL 0,2 N asidi nötralleştirmek için 0,1 N bazdan 50 mL gerekir. Uygulamalı örnekler için titrasyon hesaplamasına bakabilirsin.
Dikkat edilecek nokta
Normalite tepkimeye bağlıdır. Fosforik asit bir tepkimede tek protonunu, başka bir tepkimede üçünü verebilir; potasyum permanganatın tesir değerliği de ortamın asidik ya da bazik olmasına göre değişir. Bu belirsizlik yüzünden IUPAC normalite yerine molarite kullanılmasını önerir. Yine de su analizi, gıda kontrolü ve eğitim laboratuvarlarında normalite yaygın biçimde kullanılmaya devam eder. Çözelti hazırlarken birim karışıklığını önlemek için çözelti hazırlama hesaplaması yardımcı olur.