Raf ömrü
Kısa tanım
Bir ürünün belirtilen saklama koşullarında güvenli ve beklenen kalitede kaldığı süredir; gıda, ilaç ve kozmetik ürünlerde son kullanma tarihinin temelini oluşturur.
Diğer adları: Dayanma süresi, Shelf life
Bir paket bisküvinin üzerindeki tarih, üreticinin ürünün o tarihe kadar belirtilen koşullarda kalitesini koruyacağını öngördüğü süreyi gösterir. Bu süreye raf ömrü denir. Raf ömrünü sınırlayan şey; mikrobiyal bozulma, yağların acılaşması, nem alma, renk ve aroma kaybı ya da etken maddenin azalması olabilir.
Sıcaklığın etkisi ve Q10
Kimyasal bozulma tepkimeleri sıcaklıkla hızlanır. Q10 katsayısı, sıcaklık 10 °C arttığında bozulma hızının kaç katına çıktığını söyler; gıdalarda tipik olarak 2-3 arasıdır. Raf ömrü tahmini: RÖ₂ = RÖ₁ / Q10^((T₂ − T₁) / 10).
Örnek: 20 °C'de 12 ay dayanan bir ürünün Q10 değeri 2 ise 30 °C'de raf ömrü 12 / 2 = 6 aya, 40 °C'de 3 aya iner. Tersine 10 °C'de saklanırsa 24 aya çıkabilir. Bu yüzden yaz aylarında sıcak depo ve araçlarda bekleyen ürünler etiketten önce bozulabilir. Hesabı raf ömrü (Q10) hesaplamasıyla yapabilirsin.
Hızlandırılmış raf ömrü testi
Üreticiler bir yıl beklemek yerine ürünü yüksek sıcaklıkta birkaç hafta tutar, bozulma hızını ölçer ve Q10 ile normal koşullardaki ömrü tahmin eder. Bu yöntem kimyasal bozulmalar için iyi çalışır, ama mikrobiyal bozulma ya da faz değişimi (çikolatanın erimesi gibi) gibi sıcaklıkla doğrusal olmayan süreçlerde dikkatli kullanılmalıdır.
TETT ve STT
Türkiye'de gıda etiketlerinde iki tarih türü kullanılır: "Son tüketim tarihi" (TETT) mikrobiyolojik açıdan hızla bozulabilen ürünlerde güvenlik sınırıdır; "Tavsiye edilen tüketim tarihi" (STT) ise kalite ile ilgilidir ve bu tarihten sonra ürün kalitesini kaybetmeye başlayabilir. Ambalaj açıldıktan sonraki süre ise ayrıca kısalır; tahmini için açıldıktan sonra son kullanma hesaplamasına, kozmetiklerdeki açılıştan sonraki kullanım süresi (PAO) için kozmetik ürün ömrü hesabına bakabilirsin.