Roma rakamları
Kısa tanım
Antik Roma’dan gelen ve I, V, X, L, C, D, M harfleriyle sayıları toplama ve çıkarma kurallarına göre gösteren sayı yazım sistemidir.
Diğer adları: Romen rakamları, Roman numerals
Saat kadranlarında, kitap bölüm numaralarında, padişah ve papa adlarında, film yapım yıllarında hâlâ Roma rakamlarıyla karşılaşırız. Sistem yedi harfe dayanır: I = 1, V = 5, X = 10, L = 50, C = 100, D = 500, M = 1.000.
Temel kurallar
- Toplama: Büyük değerli harften sonra gelen küçük değerli harf toplanır: VI = 6, XV = 15, MDC = 1.600.
- Çıkarma: Küçük değerli harf büyükten önce gelirse çıkarılır: IV = 4, IX = 9, XL = 40, XC = 90, CD = 400, CM = 900.
- Tekrar: I, X, C, M en fazla üç kez art arda yazılır (III = 3, XXX = 30). V, L, D tekrarlanmaz.
- Çıkarma sınırı: Yalnızca I, X ve C çıkarma için kullanılır ve yalnızca kendisinin 5 ya da 10 katı olan harflerden önce gelir: 99 "IC" değil, XCIX yazılır.
Örnekler
2026 = MMXXVI (1.000 + 1.000 + 10 + 10 + 5 + 1). 1923 = MCMXXIII (1.000 + 900 + 20 + 3). 3.999 = MMMCMXCIX, standart yazımla gösterilebilen en büyük sayıdır. Daha büyük değerler için harfin üzerine çizgi konarak 1.000 ile çarpma gösterilir. Dönüşümleri her iki yönde Roma rakamı dönüştürücüsüyle yapabilirsin.
Sınırları
Roma rakamlarında sıfır ve basamak değeri yoktur; bu yüzden çarpma ve bölme gibi işlemler çok zahmetlidir. Orta Çağ'da Avrupa'nın Hint-Arap rakamlarına geçmesinin temel nedeni budur. Türkiye'de geçmişte kullanılan başka bir sistemi Osmanlı rakamları dönüştürücüsünde görebilirsin. Sayıların yazıyla okunuşu için sayıyı yazıya çevirme aracı işe yarar.