Jülyen takvimi
Kısa tanım
Jül Sezar döneminde M.Ö. 45 yılında yürürlüğe giren, 365 günlük yıla her dört yılda bir artık gün ekleyen güneş takvimidir; Gregoryen takvimin öncülüdür.
Diğer adları: Julian takvimi, Jülyen takvim
Bugün kullandığımız takvimin atası, Roma'da Jül Sezar'ın astronom Sosigenes'in önerisiyle yaptığı reformla ortaya çıkan Jülyen takvimidir. Ay evrelerine bağlı karmaşık Roma takviminin yerine güneş yılını esas alan basit bir kural getirdi: yıl 365 gündür, her dört yılda bir şubata bir gün eklenir.
Küçük ama birikimli hata
Bu kuralla ortalama yıl 365,25 gün olur. Oysa mevsimleri belirleyen tropik yıl yaklaşık 365,2422 gündür. Aradaki yaklaşık 11 dakikalık fark her 128 yılda bir güne ulaşır. 16. yüzyıla gelindiğinde ilkbahar ekinoksu takvimde yaklaşık 10 gün geriye kaymıştı.
Gregoryen reform
1582'de Papa XIII. Gregorius'un kararıyla 4 Ekim'i doğrudan 15 Ekim izledi ve 10 gün atlandı. Yeni kurala göre 100'e bölünen yıllar artık yıl değildir, ancak 400'e bölünenler artık yıldır. Bu yüzden 1900 artık yıl değildi, 2000 ise artık yıldı. Bugün iki takvim arasındaki fark 13 gündür ve 2100 yılında 14 güne çıkacaktır. Tarihleri iki takvim arasında takvim dönüştürücüyle çevirebilirsin.
Türkiye ve Rumi takvim
Osmanlı'da 1840'tan itibaren mali işlerde kullanılan Rumi takvim, Jülyen takvimine dayanıyordu ve yıl sayımı Hicret'ten başlatılmıştı. 1917'de günler Gregoryen takvime uyduruldu; 16 Şubat 1333'ü 1 Mart 1333 izledi. Türkiye 1 Ocak 1926'da Gregoryen takvime tamamen geçti. Eski belgelerde Rumi tarih gördüğünde bu ayrıntıları bilmek doğru çeviri için önemlidir.
Bugün nerede yaşıyor?
Bazı Ortodoks kiliseleri dini bayramlarını hâlâ Jülyen takvimine göre belirler; Rusya ve Sırbistan'daki Ortodoks Noeli bu yüzden 7 Ocak'a denk gelir. Astronomideki Jülyen günü sistemi de adını bu takvimden alır; ayrıntısı için Jülyen gün sayısı hesaplayıcısına bakabilirsin.