Ekinoks

Yılda iki kez, Güneş tam olarak gök ekvatorunun üzerinden geçer. Bu anlara ekinoks denir. Mart ayındaki ekinoks kuzey yarımkürede ilkbaharın, eylül ayındaki ise sonbaharın astronomik başlangıcıdır; güney yarımkürede durum tam tersidir.

Ne zaman yaşanır?

• İlkbahar ekinoksu: 19-21 Mart arası
• Sonbahar ekinoksu: 22-23 Eylül civarı

Tarih her yıl birkaç saat kayar, çünkü bir güneş yılı tam 365 gün değildir; artık yıl uygulaması bu kaymayı dört yılda bir toparlar. Kesin tarih ve saati ekinoks ve gündönümü tarihleri aracında yıl yıl görebilirsin.

Neden olur?

Dünya'nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,4° eğiktir. Yıl boyunca bu eğim yüzünden Güneş ışınları bazen kuzey, bazen güney yarımküreye daha dik gelir. Ekinokslarda eksen eğimi Güneş'e göre ne kuzeye ne güneye yönelmiş olur ve ışınlar ekvatora dik düşer.

Gerçekten eşit mi?

Adı gece-gündüz eşitliği olsa da ekinoks günü gündüz birkaç dakika daha uzundur. Bunun iki nedeni vardır: gün doğumu ve batımı Güneş'in merkezine değil üst kenarına göre tanımlanır, ayrıca atmosferdeki kırılma Güneş'i ufkun altındayken bile görünür kılar. Gündüz ve gecenin tam eşitlendiği tarih bu yüzden enleme göre ekinokstan birkaç gün sapar. Bulunduğun yerdeki süreyi gün uzunluğu hesaplamasıyla kontrol edebilirsin.

Gündönümünden farkı

Gündönümleri (haziran ve aralık) yılın en uzun ve en kısa gündüzlerinin yaşandığı noktalardır. Ekinokslar ise bu iki uç arasındaki geçiş anlarıdır ve gün uzunluğunun en hızlı değiştiği dönemlere denk gelir. Nevruz da geleneksel olarak mart ekinoksuyla ilişkilendirilir.