Yıldız zamanı
Kısa tanım
Dünya’nın uzak yıldızlara göre dönüşünü esas alan zaman ölçüsüdür; bir yıldız günü güneş gününden yaklaşık 3 dakika 56 saniye kısadır.
Diğer adları: Sidereal zaman, Yıldızıl zaman
Günlük hayatta kullandığımız saat, Güneş'in gökyüzündeki hareketine dayanır: Güneş'in iki kez art arda en yüksek noktasına (öğle) gelmesi arasındaki ortalama süre 24 saattir. Oysa Dünya bu sürede kendi etrafında tam bir turdan biraz fazlasını döner, çünkü aynı anda Güneş'in etrafındaki yörüngesinde de ilerlemektedir. Uzak yıldızlara göre tam bir dönüşe yıldız günü denir ve yaklaşık 23 saat 56 dakika 4 saniye sürer.
Neden yaklaşık 4 dakika fark var?
Dünya bir yılda Güneş'in etrafında 360° dolanır; bu günde yaklaşık 1°'ye karşılık gelir. Güneş'i yeniden aynı noktada görmek için Dünya'nın her gün fazladan yaklaşık 1° dönmesi gerekir; bu da yaklaşık 4 dakikadır. Sonuç olarak bir yılda güneş günlerinden bir fazla yıldız günü yaşanır. Bu yüzden belirli bir yıldız her gece bir öncekinden yaklaşık 4 dakika erken doğar ve takımyıldızlar mevsimden mevsime değişir.
Yerel yıldız zamanı ve gözlem
Yerel yıldız zamanı, gözlemcinin tam güneyinden (meridyeninden) o anda geçen gök noktasının sağ açıklığına eşittir. Bir gök cisminin sağ açıklığı 5 sa 35 dk ise (Orion Bulutsusu gibi), yerel yıldız zamanı 5:35 olduğunda cisim meridyende, yani gökyüzünde en yüksek konumdadır ve gözlem için en iyi zamandır. Teleskop kurulumunda ve astrofotoğrafçılıkta bu hesap sık kullanılır.
Örnek mantık: Greenwich yıldız zamanı belirli bir tarih ve saatte hesaplanır, buna gözlemcinin boylamı (doğu için ekleme, 15° = 1 saat) eklenerek yerel yıldız zamanı bulunur. İstanbul yaklaşık 29° doğu boylamındadır; yani yerel yıldız zamanı Greenwich'inkinden yaklaşık 1 saat 56 dakika ileridedir. Hesabı yıldız zamanı hesaplamasıyla yapabilirsin. Gözlem gecesinin uzunluğunu gün uzunluğu hesabıyla, yerel saat çevirilerini saat dilimi dönüştürücüsüyle planlayabilirsin.