Şafak vakti
Kısa tanım
Güneş doğmadan önce ufuk çizgisinin ilk aydınlanmaya başladığı andır; dini takvimlerde imsak vaktinin belirlenmesinde kullanılır.
Diğer adları: Fecr, Tan vakti, Astronomik alacakaranlık
Gece ile gündüz arasındaki geçiş bir anda olmaz. Güneş ufkun altındayken bile atmosfer ışığı saçarak gökyüzünü yavaş yavaş aydınlatır. Bu aydınlanmanın ilk belirdiği ana şafak vakti, gökyüzünün aydınlık olduğu ama güneşin henüz doğmadığı döneme de alacakaranlık denir.
Üç tür alacakaranlık
Astronomide alacakaranlık, güneşin ufkun kaç derece altında olduğuna göre üçe ayrılır:
- Astronomik: güneş 18° ile 12° arasında; gökyüzü çıplak gözle neredeyse karanlık görünür ama sönük yıldızların gözlemi zorlaşır.
- Denizcilik: 12° ile 6° arası; ufuk çizgisi seçilebilir, denizciler yıldızlarla konum belirleyebilir.
- Sivil: 6° ile 0° arası; dışarıda yapay ışık olmadan iş görülebilir.
Şafak vakti genellikle astronomik alacakaranlığın başlangıcı, yani güneşin ufkun 18° altına geldiği an olarak kabul edilir.
İmsak ve namaz vakitleri
Diyanet İşleri Başkanlığının takviminde imsak vakti fecr-i sadık denilen bu ilk aydınlanmaya dayanır ve hesapta güneşin ufkun 18° altında olduğu an esas alınır; ardından temkin denilen birkaç dakikalık güvenlik payı uygulanır. Bu yüzden takvimdeki imsak saati ile astronomik hesap arasında birkaç dakikalık fark görmen normaldir. Bulunduğun konum için vakitleri namaz vakitleri hesaplamasıyla bulabilirsin.
Şafak ile gün doğumu arasındaki süre enleme ve mevsime göre değişir. Ekvatorda bu süre bir saatin altındayken yüksek enlemlerde yazın astronomik alacakaranlık bütün gece sürebilir, yani gerçek karanlık hiç oluşmaz. Gün ışığının toplam süresini merak ediyorsan gün uzunluğu hesaplamasına bakabilirsin; İstanbul'da haziranda gündüz yaklaşık 15 saat, aralıkta 9 saat 15 dakika civarındadır.