Vardiya
Kısa tanım
İşyerinde günün farklı zaman dilimlerinde çalışmak üzere işçilerin gruplara ayrılması ve her grubun belirli saatlerde dönüşümlü çalışmasıdır.
Diğer adları: Nöbet, Postalı çalışma
Hastaneler, fabrikalar, çağrı merkezleri ve güvenlik birimleri 24 saat açık kalabilmek için çalışanları gruplara böler. Her grubun işbaşı yaptığı zaman dilimine vardiya denir; İş Kanunu'ndaki karşılığı “postalar halinde çalışma”dır. En bilinen düzen, günü 08–16, 16–24 ve 24–08 olarak üçe bölen sekiz saatlik üç vardiya sistemidir.
Kanuni çerçeve
- Haftalık normal çalışma süresi en fazla 45 saattir; denkleştirme uygulanabilir.
- Gece çalışması (genellikle 20.00 – 06.00 arası) 7,5 saati geçemez.
- Gece vardiyasında çalışan işçi en fazla bir iş haftası gece, sonraki hafta gündüz çalıştırılacak şekilde döndürülmelidir; bu süre ilgili yönetmelikle iki haftaya kadar çıkarılabilir.
- Vardiya değişiminde işçiye kesintisiz en az 11 saat dinlenme süresi verilmelidir.
Günlük çalışmanın ortasında verilecek ara dinlenme süresi de çalışma saatine göre değişir; ayrıntısı için ara dinlenme süresi hesaplama aracına bakabilirsin.
Planlama nasıl yapılır?
Bir vardiya planı; gereken minimum personel sayısını, haftalık saat sınırını ve dinlenme kurallarını aynı anda karşılamalıdır. Örneğin 7/24 açık bir birimde her vardiyada 3 kişi gerekiyorsa haftada 3 × 3 × 7 = 63 vardiya doldurulmalıdır. Kişi başı haftada en fazla 5 vardiya çalışılacaksa en az 13 çalışan gerekir (63 / 5 = 12,6). İzin ve rapor payı eklendiğinde ihtiyaç artar. Dönüşümlü çizelgeyi vardiya planlayıcı ile hazırlayabilirsin.
Ücrete etkisi
Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla mesai olarak ödenir. Gece vardiyası için ayrıca prim ya da zam ödenmesi kanunda genel bir zorunluluk değildir, ancak toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde sık yer alır. Hesap için gece çalışması zammı hesaplama aracını kullanabilirsin. Uzun süreli gece çalışması uyku düzenini bozduğu için gece işçileri işe başlamadan önce ve düzenli aralıklarla sağlık kontrolünden geçirilmelidir.