Okunabilirlik

Aynı bilgi, kısa cümlelerle ve gündelik kelimelerle yazıldığında herkes tarafından anlaşılabilirken uzun, iç içe cümlelerle yazıldığında yalnızca uzmanlara hitap edebilir. Okunabilirlik formülleri bu farkı sayıya dökmeye çalışır.

Türkçe için Ateşman formülü

İngilizcedeki Flesch formülü, 1997'de Ender Ateşman tarafından Türkçeye uyarlandı:

Okunabilirlik = 198,825 − 40,175 × (hece / kelime) − 2,610 × (kelime / cümle)

Puan yükseldikçe metin kolaylaşır. Yaygın yorum: 90-100 çok kolay, 70-89 kolay, 50-69 orta güçlükte, 30-49 zor, 1-29 çok zor.

Örnek: 200 kelime, 520 hece ve 16 cümleden oluşan bir metinde kelime başına 2,6 hece, cümle başına 12,5 kelime düşer. Skor 198,825 − 40,175 × 2,6 − 2,610 × 12,5 ≈ 61 olur; metin orta güçlüktedir. Kendi metnin için okunabilirlik skoru hesaplamasını kullanabilirsin; hece ve kelime sayılarını hece sayacı ve kelime sayacı verir.

Skoru yükseltmenin yolları

• Uzun cümleleri bölmek; tek cümlede tek fikir anlatmak.
• Uzun ve yabancı kökenli kelimeler yerine yaygın karşılıklarını kullanmak.
• Edilgen yapıları azaltıp özneyi açıkça belirtmek.
• Paragrafları kısa tutmak ve ara başlık kullanmak.

Sınırları

Formüller yalnızca yüzeysel ölçüleri hesaba katar; mantık akışını, konunun zorluğunu ya da okuyucunun bilgisini ölçmez. Kısa ama anlamsız cümleler yüksek puan alabilir. Bu yüzden skor, yazıyı gözden geçirirken bir uyarı işareti olarak kullanılmalıdır. Uzun metinler için okurun ayıracağı süreyi okuma süresi hesaplamasıyla tahmin edebilirsin.