Vergi dilimi

Maaş bordrosunda yılın ortasından sonra net ücretin azalmaya başladığını fark ettiysen bunun nedeni büyük olasılıkla vergi dilimidir. Türkiye'de gelir vergisi artan oranlıdır: gelir yükseldikçe, artan kısma daha yüksek oran uygulanır. Ücretlerde oranlar %15'ten başlayıp kademeli olarak %40'a kadar çıkar; dilim sınırları her yıl yeniden belirlenir.

Sık yapılan yanılgı

“Üst dilime geçersem bütün gelirim yüksek orandan vergilenir” düşüncesi yanlıştır. Yalnızca o dilim sınırını aşan kısım yeni orana tabidir. Önceki dilimlerdeki tutarlar kendi oranlarıyla vergilenmeye devam eder.

Varsayımsal örnek

Mekanizmayı göstermek için ilk dilimin 100.000 TL'ye kadar %15, sonrasının %20 olduğunu varsayalım (gerçek sınırlar farklıdır). Yıllık matrahı 130.000 TL olan birinin vergisi şöyle hesaplanır:

• İlk 100.000 TL × %15 = 15.000 TL
• Kalan 30.000 TL × %20 = 6.000 TL
• Toplam vergi = 21.000 TL

Bu kişinin marjinal vergi oranı %20, ortalama (efektif) vergi oranı ise 21.000 / 130.000 ≈ %16,2'dir. İkisini ayırt etmek, zam ya da ek gelir kararlarında doğru hesap yapmanı sağlar.

Ücretlerde kümülatif matrah

Bordroda vergi aylık değil, yıl başından itibaren biriken kümülatif matrah üzerinden izlenir. Ocak'ta ilk dilimde olan bir çalışan, sonbaharda bir üst dilime geçebilir ve aynı brüt ücrete rağmen net maaşı düşer. Yıl başında matrah sıfırlandığında net ücret yeniden yükselir. Güncel dilim sınırlarıyla hesap için gelir vergisi hesaplama ve aylık etkisini görmek için bordro hesaplama araçlarını kullanabilirsin.

Ücret dışı gelirlerde (kira, serbest meslek kazancı) tarife ücretlerden farklı sınırlarla uygulanabilir; beyan döneminde hangi tarifenin geçerli olduğunu mutlaka kontrol et.