Gelir vergisi

Bir yıl boyunca maaş, kira, serbest meslek ya da ticari kazanç gibi kalemlerden elde ettiğin gelirin devlete düşen payına gelir vergisi denir. Türkiye'de dayanağı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'dur ve yalnızca gerçek kişileri ilgilendirir; şirketlerin kazancı kurumlar vergisine tabidir.

Yedi gelir unsuru

Kanun vergiye konu geliri yedi başlıkta toplar: ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı (kira), menkul sermaye iradı (faiz, temettü) ve diğer kazanç ve iratlar. Her unsurun kendine özgü istisnaları ve gider indirimi kuralları vardır.

Artan oranlı tarife nasıl işler?

Gelir dilimlere ayrılır ve her dilime ayrı oran uygulanır. Oranlar yüzde 15'ten başlayıp yüzde 40'a kadar yükselir; dilim tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Önemli nokta şu: üst dilime geçtiğinde yüksek oran yalnızca o dilime giren kısma uygulanır, gelirinin tamamına değil.

Basit bir örnek düşünelim: ilk dilim 100.000 TL'ye kadar yüzde 15, sonraki kısım yüzde 20 olsun. 130.000 TL matrahta vergi 100.000 × 0,15 + 30.000 × 0,20 = 15.000 + 6.000 = 21.000 TL olur. Ortalama oran yüzde 16,15'tir; marjinal oran ise yüzde 20.

Ücretlilerde ve beyannamede

Çalışanların vergisi işveren tarafından her ay stopajla kesilir ve kümülatif matraha göre hesaplanır; yıl ilerledikçe kesinti oranının artmasının sebebi budur. Kira, serbest meslek ya da birden fazla işverenden ücret gibi durumlarda ise yıllık beyanname verilir. Güncel dilimleri ve istisna tutarlarını gelir vergisi hesaplama aracında görebilir, beyan zorunluluğunu beyan sınırı kontrolüyle test edebilirsin.

Sık yapılan hatalar

• Tüm gelire en üst dilim oranını uygulamak.
• Asgari ücret istisnasını ya da kira istisnasını hesaba katmamak.
• Brüt ve net tutarları karıştırmak.