Vergi matrahı

“Bu işten ne kadar vergi çıkar?” sorusunun ilk adımı, verginin neyin üzerinden alınacağını bulmaktır. Bu tutara vergi matrahı denir. Matrah her zaman para cinsinden olmak zorunda değildir; bazı vergilerde litre, adet ya da metrekare gibi miktarlar da matrah olabilir.

Temel formül

Vergi = Matrah × Vergi oranı

Formül basit görünür, ama asıl iş matrahı doğru belirlemektir. Her vergi kanunu, matraha neyin girip neyin girmeyeceğini ayrıca tanımlar.

Farklı vergilerde matrah

• Gelir vergisi: Ücretlerde brüt maaştan SGK işçi payı ve işsizlik sigortası primi düşüldükten sonra kalan tutar matrahtır. Serbest meslekte ise hasılattan giderler indirilir.
• KDV: Malın bedeline ÖTV, vade farkı ve nakliye gibi unsurlar eklenerek matrah bulunur. ÖTV'nin KDV matrahına girmesi, “vergiden vergi alınması” olarak bilinir.
• Emlak vergisi: Taşınmazın vergi değeri matrahtır; bu değer belediyelerin belirlediği arsa ve bina birim değerlerinden hesaplanır.
• Damga vergisi: Kâğıtta yazılı tutar ya da maktu bir değer esas alınır.

Örnek

Brüt ücreti 40.000 TL olan bir çalışanda SGK işçi payı (%14) 5.600 TL ve işsizlik sigortası işçi payı (%1) 400 TL'dir. Gelir vergisi matrahı 40.000 − 6.000 = 34.000 TL olur. Bu tutar yıl içinde birikerek kümülatif matrahı oluşturur ve hangi vergi dilimine girileceğini belirler. Hesabın tamamını brütten nete maaş hesaplama aracında görebilirsin.

Matrah ile hasılatı karıştırma

Hasılat, satıştan elde edilen toplam paradır; matrah ise kanunun izin verdiği indirim ve istisnalar düşüldükten sonra kalan tutardır. Kurumlar vergisinde ticari kâr, kanunen kabul edilmeyen giderler eklenip istisnalar düşülerek matraha dönüştürülür. Bu ayrımı bilmek, beyannamede hem fazla vergi ödemeni hem de eksik beyan nedeniyle ceza riskini önler. Ücret dışındaki gelirler için gelir vergisi hesaplama aracını kullanabilirsin.