Bilanço esası

Türkiye'de ticari kazanç sahipleri iki defter düzeninden birine tabidir: basit bir gelir-gider kaydı olan işletme hesabı ya da çok daha kapsamlı olan bilanço esası. Hangisine tabi olacağın faaliyet türüne ve işinin hacmine göre Vergi Usul Kanunu'nda belirlenir.

Kimler bilanço esasına göre defter tutar?

• Anonim, limited ve diğer sermaye şirketleri, hacimlerinden bağımsız olarak.
• Yıllık alış, satış ya da gayrisafi iş hasılatı kanunda belirlenen sınırları aşan şahıs işletmeleri.
• İsteğe bağlı olarak bilanço esasını seçen işletmeler.

Sınırlar faaliyet türüne göre ayrıdır: mal alım satımı yapanlarda yıllık alış ve satış tutarına, hizmet işletmelerinde gayrisafi iş hasılatına, karma faaliyette ise ağırlıklı bir hesaplamaya bakılır. Sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. İşletmenin geçiş sınırını aşıp aşmadığını bilanço esası geçiş sınırı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsin.

İşletme hesabından farkları

• Kayıt sistemi: İşletme hesabında gelir ve gider tek defterde izlenir; bilançoda her işlem borç ve alacak olarak çift taraflı kaydedilir.
• Kâr tespiti: Bilanço esasında dönem sonu varlık ve kaynaklar envanterle belirlenir, kâr özsermaye değişiminden bulunur.
• Maliyet: Bilanço esasında mali müşavir ücretleri ve kayıt yükü daha yüksektir.

Geçiş ne zaman olur?

Bir yıl içinde sınırı aşan işletme, kural olarak izleyen yılın başından itibaren bilanço esasına geçer. Tersi yönde ise daha sıkı bir kural vardır: bilanço esasındaki bir işletmenin işletme hesabına dönebilmesi için hadlerin altında kalınması birbirini izleyen iki yıl aranır. Geçiş yılında açılış envanteri çıkarmak ve açılış bilançosunu hazırlamak gerekir.

Dikkat

Sınırın aşıldığı fark edilmeden işletme hesabına devam edilirse defterler vergi incelemesinde usulsüz sayılabilir. Yıl sonunda toplam alış, satış ve hasılat rakamlarını mutlaka kontrol etmelisin.