Üstel düzeltme
Kısa tanım
Geçmiş gözlemlere, yeniden eskiye doğru üstel olarak azalan ağırlıklar vererek bir sonraki dönemin değerini tahmin eden zaman serisi yöntemidir.
Diğer adları: Üstel yumuşatma, Exponential smoothing
Bir mağaza önümüzdeki hafta kaç ürün satacağını tahmin etmek istediğinde son haftaların satışına bakar. Basit ortalama tüm haftalara eşit ağırlık verir; oysa son hafta genellikle daha bilgilendiricidir. Üstel düzeltme yeni verilere daha çok, eski verilere giderek daha az ağırlık veren pratik bir tahmin yöntemidir.
Formül
Fₜ₊₁ = α × Aₜ + (1 − α) × Fₜ. Burada Aₜ bu dönemin gerçekleşen değeri, Fₜ bu dönem için yapılmış tahmin, α (alfa) 0 ile 1 arasında düzeltme katsayısıdır. Formül, yeni tahminin eski tahmin ile son gözlem arasında bir ağırlıklı ortalama olduğunu söyler.
Örnek: Geçen hafta için tahmin 200 adet, gerçekleşen satış 240 adet ve α = 0,3 olsun. Bu haftanın tahmini 0,3 × 240 + 0,7 × 200 = 212 adettir. Tahmin hatanın yalnızca %30'u kadar düzeltildi. Seriyi adım adım üstel düzeltme talep tahmini aracında hesaplayabilirsin.
Alfa nasıl seçilir?
Yüksek α (0,5 üzeri) tahmini son değişikliklere hızla uydurur ama rastgele dalgalanmalara da tepki verir. Düşük α (0,1-0,3) daha durağan, gürültüyü bastıran tahminler üretir. En uygun değer genellikle geçmiş veride ortalama mutlak hatayı ya da hata kareleri ortalamasını en küçük yapan α'dır.
Sınırları ve geliştirmeleri
Basit üstel düzeltme trendi olmayan seriler içindir; sürekli artan bir talepte tahmin hep geride kalır. Trend için Holt'un iki parametreli yöntemi, mevsimsellik için Holt-Winters yöntemi kullanılır. Eşit ağırlıklı alternatif olan hareketli ortalama ile sonuçları karşılaştırmak iyi bir kontroldür. Tahmin hatalarının dağılımı ise stok planlamasında güvenlik stoğu miktarını belirlemekte kullanılır.