Zamanlayıcı devresi

1971'de piyasaya çıkan 555 entegresi, elektronik tarihinin en çok üretilen yongalarından biridir. Birkaç direnç ve bir kondansatörle yanıp sönen LED'ler, alarm sesleri, zaman gecikmeleri ve PWM sinyalleri üretmek mümkündür. Temelinde kondansatörün direnç üzerinden belirli bir hızla dolması ve boşalması yatar; bu hız RC zaman sabitiyle belirlenir.

İki temel çalışma modu

• Monostabil (tek atımlı): Tetiklendiğinde belirli süre çıkış verir, sonra kapanır. Süre: t = 1,1 × R × C. Merdiven otomatiği ve gecikmeli röle buna örnektir.
• Astabil (serbest çalışan): Sürekli açılıp kapanarak kare dalga üretir.

Astabil modda hesap

Frekans: f = 1,44 / ((R1 + 2R2) × C). Çıkışın yüksekte kalma oranı (görev oranı): (R1 + R2) / (R1 + 2R2).

Örnek: R1 = 1 kΩ, R2 = 10 kΩ, C = 10 µF seçilirse f = 1,44 / (21.000 × 0,00001) ≈ 6,9 Hz olur; LED saniyede yaklaşık 7 kez yanıp söner. Görev oranı 11 / 21 ≈ %52'dir. C'yi 100 µF yaparsan frekans onda birine, yaklaşık 0,7 Hz'e iner. Bu değerleri 555 zamanlayıcı hesaplamasıyla bulabilirsin.

Klasik devrede görev oranı %50'nin altına inemez, çünkü kondansatör R1 ve R2 üzerinden dolar ama yalnızca R2 üzerinden boşalır. Daha düşük oranlar için R2'ye paralel bir diyot eklenir.

Zamanlamanın temelindeki dolma eğrisini RC zaman sabiti hesabında görebilirsin. Çıkışa LED bağlarken akım sınırlama direncini LED direnci hesaplamasıyla seçmeyi unutma. Elektrolitik kondansatörlerin toleransı %20'ye varabildiği için hassas zamanlamada film kondansatör ya da kristal osilatör tercih edilir.