Şarj durumu

Telefonunun ekranında gördüğün %64 ya da elektrikli aracın gösterge panelindeki pil yüzdesi, bataryanın şarj durumudur (State of Charge, SoC). %100 tam dolu, %0 kullanılabilir enerjinin bittiği nokta demektir.

Nasıl ölçülür?

Bataryanın içinde kalan enerjiyi doğrudan ölçmek mümkün olmadığından tahmin yöntemleri kullanılır:

• Gerilim yöntemi: Dinlenmiş (birkaç saat yük çekilmemiş) bir bataryanın gerilimi doluluk hakkında fikir verir.
• Akım sayma (Coulomb sayma): Giren ve çıkan akım zamanla çarpılarak toplanır; batarya yönetim sistemlerinin temel yöntemidir.
• Model tabanlı tahmin: Sıcaklık, yaşlanma ve gerilim birlikte değerlendirilir.

12 V kurşun asit akü için dinlenme gerilimine göre yaklaşık değerler: 12,7 V %100, 12,4 V %75, 12,2 V %50, 12,0 V %25, 11,8 V ve altı neredeyse boş. Lityum demir fosfat (LFP) bataryalarda gerilim eğrisi çok düz olduğu için bu yöntem yanıltıcıdır ve akım sayma şarttır.

Kullanılabilir enerji ve ömür

Kalan enerji, kapasitenin SoC ile çarpılmasıyla bulunur. Örnek: 100 Ah 12 V bir akü %60 şarjda ise teorik olarak 100 × 12 × 0,6 = 720 Wh enerji içerir. Ancak kurşun asit aküyü sürekli %50'nin altına indirmek ömrünü ciddi kısaltır, bu yüzden pratikte bunun yarısı kullanılabilir kabul edilir. Gerçek ihtiyacını akü kapasitesi hesabıyla belirleyebilirsin.

Lityum iyon bataryalar ise sürekli %100'de ya da %0'a yakın tutulduğunda daha hızlı yaşlanır; günlük kullanımda %20-80 aralığı önerilir. Döngü sayısının ömre etkisini batarya ömrü hesaplamasında, belirli bir doluluktan diğerine geçme süresini de şarj süresi hesabında görebilirsin. SoC, bataryanın yıpranmasını gösteren sağlık durumu (SoH) ile karıştırılmamalıdır.