Ölüm oranı
Kısa tanım
Belirli bir dönemde bir grupta ölen birey sayısının başlangıçtaki toplam birey sayısına oranıdır; genellikle yüzde ya da binde olarak verilir.
Diğer adları: Mortalite oranı, Mortalite
Ölüm oranı ya da mortalite, bir topluluktaki kayıpların ne ölçüde olduğunu gösteren temel göstergedir. Nüfus istatistiklerinden hayvancılığa, klinik araştırmalardan balık çiftliklerine kadar geniş bir alanda kullanılır.
Formül
En sade hâliyle ölüm oranı = dönem içinde ölen sayısı / dönem başındaki toplam sayı × 100. Nüfus istatistiklerinde oran genellikle binde verilir: kaba ölüm hızı, bir yılda ölenlerin yıl ortası nüfusuna bölünüp 1.000 ile çarpılmasıyla bulunur.
Örnek: 20.000 civcivle başlanan bir broiler sürüsünde 42 günlük dönem sonunda 700 hayvan kaybedilmişse kümülatif ölüm oranı 700 / 20.000 = %3,5'tir. Haftalık takipte her hafta ayrı hesaplanan oranlar, sorunun hangi dönemde başladığını gösterir. Hesabı sürü bazında hayvan ölüm oranı hesaplamasıyla yapabilirsin.
Neden önemlidir?
Hayvancılıkta ölüm oranı, yem dönüşüm oranı ve canlı ağırlık artışıyla birlikte işletme verimliliğinin üç ana göstergesinden biridir. Ölen her hayvan, o güne kadar tükettiği yemin de boşa gitmesi demektir; bu yüzden mortalite arttıkça yem dönüşüm oranı da kötüleşir. Avrupa'da kullanılan üretim verimlilik endeksi gibi bileşik ölçülerde mortalite doğrudan formüle girer.
Oranı yorumlarken dönemin uzunluğu mutlaka belirtilmelidir; haftalık %0,5 ile dönemlik %0,5 çok farklı tablolar anlatır. Ayrıca ayıklanan (itlaf edilen) hayvanların ölümlere dahil edilip edilmediği de raporda açıkça yazılmalıdır, aksi hâlde işletmeler arası karşılaştırma yanıltıcı olur. Oranı hedef değerlerle kıyaslarken ırk, mevsim ve barınak koşulları gibi etkenleri de aynı tabloda not etmek yorumu kolaylaştırır.