Şebeke frekansı
Kısa tanım
Elektrik şebekesindeki alternatif akımın saniyedeki yön değiştirme döngüsü sayısıdır; Türkiye ve Avrupa’da 50 Hz, Kuzey Amerika’da 60 Hz’dir.
Diğer adları: Şebeke frekansı (Hz), Hat frekansı
Evindeki prizden gelen elektrik sürekli yön değiştiren alternatif akımdır. Türkiye'de bu akım saniyede 50 kez tam bir döngü tamamlar; bu sayıya şebeke frekansı denir ve birimi hertzdir (Hz). Avrupa'nın büyük bölümü, Asya ve Afrika'nın çoğu 50 Hz kullanırken ABD, Kanada ve bazı ülkeler 60 Hz kullanır. Japonya'da ise ülkenin doğusu 50, batısı 60 Hz'dir.
Frekans ne işe yarar?
Bir döngünün süresi frekansın tersidir: 50 Hz'de periyot 1/50 = 20 milisaniyedir. Frekans dönüştürme işlemlerini frekans dönüştürücüsüyle yapabilirsin. Asenkron motorların hızı doğrudan frekansa bağlıdır: senkron devir = 120 × f / kutup sayısı. 4 kutuplu bir motor 50 Hz'de 1.500 d/dk, 60 Hz'de 1.800 d/dk döner. Eski elektrikli saatler ve bazı zamanlayıcılar da zamanı şebeke frekansını sayarak tutar.
Frekans neden sabit tutulur?
Şebeke frekansı, üretim ile tüketim arasındaki anlık dengenin göstergesidir. Tüketim üretimi aştığında jeneratörler yavaşlar ve frekans düşer; üretim fazlasında yükselir. Sistem işletmecisi (Türkiye'de TEİAŞ) frekansı 50 Hz civarında birkaç yüz miliherts içinde tutmak için santrallere sürekli talimat verir. Ciddi düşüşlerde şebekenin çökmesini önlemek için bazı bölgelerin yükü otomatik olarak kesilir.
Seyahatte dikkat edilecek nokta: Şarj aletleri ve çoğu elektronik cihaz 50/60 Hz uyumludur ve etiketinde "50-60 Hz" yazar. Ancak motorlu cihazlar, bazı mutfak aletleri ve transformatörlü eski cihazlar farklı frekansta ısınabilir ya da yanlış hızda çalışabilir. Frekans ile dalga boyu ilişkisini dalga boyu frekans hesaplamasında, devrelerde frekansın rolünü LC rezonans hesabında görebilirsin.