Ölçek

Ölçek, gerçek dünyayı kâğıda ya da ekrana sığdırırken ne kadar küçülttüğünü söyleyen orandır. 1:25.000 yazan bir haritada haritadaki 1 birim, arazide 25.000 birime karşılık gelir: 1 cm, 250 metre demektir.

Hesaplama

Temel bağıntı gerçek uzunluk = harita uzunluğu × ölçek paydası şeklindedir. Tersini bulmak için gerçek uzunluk paydaya bölünür. Örnek: 1:50.000 ölçekli bir haritada iki köy arası 7,4 cm ölçülmüşse gerçek mesafe 7,4 × 50.000 = 370.000 cm, yani 3,7 km'dir. Alan hesabında ölçeğin karesi kullanılır; haritada 1 cm² olan alan, bu ölçekte 0,25 km²'ye denk gelir. Birim dönüşümlerini harita ölçeği hesaplamasıyla hatasız yapabilirsin.

Büyük ölçek mi küçük ölçek mi?

Bu ikisi sık karıştırılır. Paydası küçük olan ölçek (1:1.000) büyük ölçektir; az alanı çok ayrıntılı gösterir, kadastro ve imar planlarında kullanılır. Paydası büyük olan (1:1.000.000) küçük ölçektir; geniş alanı az ayrıntıyla gösterir, atlas haritaları buna örnektir.

Mimari projelerde 1:50, 1:100 ve 1:200 en yaygın ölçeklerdir. 1:100 ölçekli bir planda 4,5 cm'lik duvar gerçekte 4,5 metredir; farklı ölçekler arasında geçiş için mimari ölçek dönüştürücüsü işini kolaylaştırır. Ölçek fikri mutfakta da karşına çıkar: 4 kişilik tarifi 10 kişiye uyarlamak da bir ölçekleme işlemidir ve tarif ölçekleyici bunu malzeme bazında yapar.

Fotokopi ya da ekran görüntüsüyle büyütülmüş haritalarda kesir ölçek bozulur, çizgi ölçek ise oranı korur; ölçerken bu farkı unutma.