Hacim
Kısa tanım
Bir cismin uzayda kapladığı üç boyutlu yer miktarı; SI birimi metreküptür (m³).
Diğer adları: Oylum, Volüm
Bir kutunun içine kaç litre su sığar, bir odaya kaç metreküp hava düşer, bir temel için kaç kamyon beton gerekir? Bu soruların hepsinin ortak noktası hacimdir: bir cismin ya da boşluğun üç boyutta kapladığı yer.
Birimler
- 1 m³ = 1.000 litre (L),
- 1 litre = 1 dm³ = 1.000 cm³ = 1.000 mL,
- 1 cm³ = 1 mL (cc olarak da yazılır).
Uzunluk birimi 10 kat büyüdüğünde hacim birimi 1.000 kat büyür. Bu yüzden cm³'ten m³'e geçerken 1.000.000'a bölmek gerekir. Birimler arasında hızlı geçiş için hacim dönüştürücüyü kullanabilirsin.
Temel cisimlerin hacim formülleri
- Dikdörtgenler prizması: V = a × b × c
- Küp: V = a³
- Silindir: V = π × r² × h
- Koni: V = π × r² × h / 3
- Küre: V = 4 / 3 × π × r³
- Piramit: V = taban alanı × h / 3
Örnek
Yarıçapı 0,5 m, yüksekliği 2 m olan silindir şeklinde bir su deposu: V = π × 0,25 × 2 ≈ 1,571 m³, yani yaklaşık 1.571 litre. Çapı iki katına çıkarırsan hacim dört katına çıkar, çünkü yarıçapın karesi formüldedir. Bu ve diğer şekiller için hacim hesaplama aracından sonuç alabilirsin.
Hacim ve kapasite
Gündelik dilde ikisi birbirinin yerine kullanılır ama küçük bir fark vardır: hacim cismin dış ölçüleriyle kapladığı yerdir, kapasite ise içine alabileceği madde miktarıdır. Et kalınlığı olan bir kovanın dış hacmi, alabileceği su miktarından büyüktür.
Kütleyle ilişkisi
Hacim ile kütle yoğunluk üzerinden bağlanır: kütle = yoğunluk × hacim. 1 litre su yaklaşık 1 kg gelirken 1 litre zeytinyağı 0,9 kg civarındadır. İnşaatta beton, kum ve hafriyat hesaplarında da önce hacim bulunur, sonra yoğunlukla tonaja çevrilir.