Gündönümü

Haziran sonuna doğru akşamların bir türlü kararmadığını, aralıkta ise karanlığın erken çöktüğünü fark edersin. Bu iki ucun tepe noktaları gündönümüdür. Kuzey Yarımküre'de yaz gündönümü 20-21 Haziran civarında, kış gündönümü ise 21-22 Aralık civarında gerçekleşir.

Neden olur?

Dünya'nın dönme ekseni, yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,44 derece eğiktir. Yıl boyunca Kuzey Yarımküre bir dönem Güneş'e doğru, bir dönem Güneş'ten uzağa eğik kalır. Haziran gündönümünde Güneş öğle vakti Yengeç Dönencesi'nin (23,44° K) tam tepesindedir; aralıkta ise Oğlak Dönencesi'nin.

Gün uzunluğuna etkisi

Gündönümünde gün uzunluğu enleme göre en uç değerine ulaşır. İstanbul'da yaz gündönümünde gündüz yaklaşık 15 saat sürerken kış gündönümünde 9 saat civarına iner. Ekvator'da fark çok küçüktür; kutup dairelerinin ötesinde ise Güneş hiç batmaz ya da hiç doğmaz. Bulunduğun yerdeki değeri gün uzunluğu hesaplama aracıyla görebilirsin.

Ekinoksla farkı

Ekinoks (gün-tün eşitliği) ilkbahar ve sonbaharda, Güneş'in gök ekvatorunu kestiği anlardır; gece ve gündüz yaklaşık eşittir. Gündönümleri ise eşitsizliğin en büyük olduğu anlardır. Dördünün de yıllık tarih ve saatlerini ekinoks ve gündönümü tarihleri sayfasında bulabilirsin.

Bilinmesi gerekenler

• Gündönümü bir gün değil, belirli bir andır; takvim tarihine saat dilimine göre farklı günlere düşebilir.
• Yılın en uzun günü olmasına rağmen en erken gün doğumu ve en geç gün batımı genellikle birkaç gün önce ya da sonra gerçekleşir; bunun nedeni zaman denklemidir.
• Güney Yarımküre'de mevsimler terstir: haziran gündönümü orada kışın başlangıcıdır.