Tutulma

Gündüz vakti gökyüzünün kararması ya da dolunayın kızıla boyanması, gökyüzündeki en etkileyici olaylardandır. Her ikisi de tutulma olarak adlandırılır ve Güneş, Dünya ile Ay'ın konumlarının tam hizalanmasıyla oluşur.

İki temel tür

• Güneş tutulması: Ay, Güneş ile Dünya'nın arasına girer ve Güneş'i örter. Yalnızca yeni ay evresinde olur ve Ay'ın gölgesinin düştüğü dar bir şeritten tam olarak izlenebilir.
• Ay tutulması: Dünya, Güneş ile Ay'ın arasına girer ve Ay, Dünya'nın gölgesine geçer. Yalnızca dolunay evresinde olur ve Ay'ın ufkun üzerinde olduğu her yerden görülür.

Alt türler

Güneş tutulmaları tam, parçalı ve halkalı olabilir. Halkalı tutulmada Ay, yörüngesinin uzak noktasında olduğu için Güneş'i tamamen kapatamaz ve kenarda parlak bir halka kalır. Ay tutulmaları ise tam, parçalı ve yarıgölge tutulması olarak ayrılır. Tam Ay tutulmasında Ay'ın kızıl görünmesi, Dünya atmosferinden kırılarak geçen kırmızı ışıktan kaynaklanır.

Neden her ay olmuyor?

Ay'ın yörüngesi, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörünge düzlemine (ekliptik) yaklaşık 5 derece eğiktir. Bu yüzden çoğu yeni ay ve dolunayda Ay, ekliptiğin biraz üstünden ya da altından geçer. Tutulma ancak Ay, düğüm noktaları denilen kesişim noktalarına yakınken olur; bu da yılda yaklaşık iki 'tutulma mevsimi' oluşturur. Benzer tutulmalar yaklaşık 18 yıl 11 günlük Saros döngüsüyle tekrar eder.

Tarihleri nereden bulursun?

Yaklaşan Güneş ve Ay tutulmalarının tarihlerini ve en büyük tutulma anını tutulma takvimi sayfasında görebilirsin. Ay'ın evresini ve dolunay tarihlerini ise dolunay ve yeni ay tarihleri aracı listeler. Türkiye'den en son tam Güneş tutulması 29 Mart 2006'da Antalya ve çevresinde izlendi.

Güvenlik uyarısı

Güneş tutulmasını çıplak gözle, güneş gözlüğüyle ya da filtresiz dürbünle izlemek kalıcı göz hasarına yol açabilir; ISO 12312-2 standardına uygun tutulma gözlüğü kullanılmalıdır. Ay tutulmasını ise gönül rahatlığıyla çıplak gözle izleyebilirsin.