Tolerans

Hiçbir tezgah bir mili tam olarak 25,000 mm üretemez. Önemli olan, sapmanın parçanın işlevini bozmayacak sınırlar içinde kalmasıdır. Bu sınırları tanımlayan kavrama tolerans denir.

Temel terimler

• Nominal ölçü: Teknik resimde yazan ana ölçü, örneğin Ø25.
• Üst ve alt sapma: Nominal ölçüye eklenen en büyük ve en küçük değerler.
• Tolerans: Üst sınır ölçü ile alt sınır ölçü arasındaki fark.
• Tolerans kalitesi (IT): Hassasiyet derecesi; IT6, IT7 gibi sayılar küçüldükçe aralık daralır.

ISO 286 sistemi ve geçmeler

ISO 286 standardında delikler büyük harfle (H, G…), miller küçük harfle (g, h, k…) gösterilir. Delik tabanlı sistemde deliğin alt sapması sıfırdır (H). Bir delik ve milin birlikte çalışma biçimine geçme denir:

• Boşluklu geçme: Mil her zaman delikten küçüktür; dönen ve kayan parçalar.
• Ara geçme: Duruma göre küçük boşluk ya da sıkılık oluşur.
• Sıkı geçme: Mil delikten büyüktür; parçalar presle birleştirilir.

Rakamlı örnek

Ø25 H7/g6 geçmesinde delik 25,000–25,021 mm, mil 24,980–24,993 mm aralığındadır. En küçük boşluk 25,000 − 24,993 = 0,007 mm, en büyük boşluk 25,021 − 24,980 = 0,041 mm olur. Bu yüzden H7/g6 hassas kayar parçalar için tipik bir boşluklu geçmedir. Farklı ölçü ve sınıfları tolerans ve geçme hesaplama aracında karşılaştırabilirsin.

Dikkat edilecek noktalar

Tolerans daraldıkça üretim maliyeti hızla artar; gereğinden sıkı tolerans vermek yaygın bir tasarım hatasıdır. Ölçüler genellikle 20 °C referans sıcaklığa göre tanımlanır. Cıvata ve vida bağlantılarında diş toleransları ayrı tablolarla verilir; matkap ucu seçimi için vida dişi ve matkap ucu tablosuna bakabilirsin.