Faiz
Kısa tanım
Paranın belirli bir süre kullanılması karşılığında borçlunun alacaklıya ödediği bedeldir; genellikle anaparanın yıllık yüzdesi olarak ifade edilir.
Diğer adları: Faiz oranı, Getiri faizi, Borçlanma maliyeti
Bankaya para yatırdığında banka o parayı kullanır ve sana bir bedel öder; kredi çektiğinde ise sen bankanın parasını kullanır ve bedel ödersin. Her iki durumda da bu bedelin adı faizdir. Kısacası faiz, paranın zaman içindeki kira bedelidir.
Basit ve bileşik faiz
Basit faizde getiri yalnızca ana para üzerinden işler: Faiz = A × r × t. Bileşik faizde ise kazanılan faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemde o da faiz kazanır: Son tutar = A × (1 + r)ⁿ.
Örnek: 100.000 TL, yıllık %40 faizle 2 yıl değerlendiriliyor. Basit faizde toplam faiz 100.000 × 0,40 × 2 = 80.000 TL olur. Bileşik faizde son tutar 100.000 × 1,4² = 196.000 TL, faiz 96.000 TL'dir. Aradaki 16.000 TL, birinci yılın faizinin de faiz kazanmasından gelir. Bu farkı bileşik faiz hesaplamasında farklı sürelerle deneyebilirsin.
Faiz oranını ne belirler?
- Merkez bankasının belirlediği politika faizi,
- Beklenen enflasyon,
- Borçlunun risk düzeyi ve vade uzunluğu,
- Piyasadaki para arzı ve talebi.
Türkiye'de politika faizi TCMB'nin Para Politikası Kurulu tarafından belirlenir ve mevduat ile kredi faizlerine yön verir.
Nominal ve reel faiz
İlan edilen oran nominal faizdir. Enflasyon düşüldükten sonra kalan gerçek kazanç ise reel faizdir. %40 faiz alırken enflasyon %45 ise paranın satın alma gücü aslında azalmıştır.
Dikkat edilecekler
Mevduat faizinden stopaj kesilir, tüketici kredilerinde faize vergi ve fon eklenir; bu yüzden ilan edilen oran ile cebine giren ya da cebinden çıkan tutar farklıdır. Vergiler dahil net mevduat getirisini mevduat getirisi aracıyla hesaplayabilirsin. Aylık ve yıllık oranları karşılaştırırken aynı tabana çevirmeyi unutma.