Periyodik tablo
Kısa tanım
Periyodik tablo, bilinen kimyasal elementleri atom numarasına göre sıralayan ve benzer kimyasal özellik gösterenleri aynı sütunda toplayan düzenlemedir.
Diğer adları: Periyodik cetvel, Elementler tablosu
Kimya laboratuvarlarının duvarındaki o renkli çizelge, aslında evrendeki maddenin haritasıdır. Periyodik tablo, bugün tanımlı 118 elementi atom numarasına, yani çekirdekteki proton sayısına göre sıralar. İlk kapsamlı biçimini 1869'da Dmitri Mendeleyev vermiş, henüz keşfedilmemiş elementler için boşluk bırakarak bunların özelliklerini önceden tahmin etmişti.
Tablo nasıl okunur?
- Periyotlar (yatay satırlar): 7 tanedir ve elektronların bulunduğu katman sayısını gösterir.
- Gruplar (dikey sütunlar): 18 tanedir; aynı gruptaki elementlerin değerlik elektron sayısı benzer olduğu için kimyasal davranışları da benzerdir. Örneğin 1. gruptaki alkali metaller suyla şiddetli tepkime verir, 18. gruptaki soy gazlar ise neredeyse hiç tepkimeye girmez.
- Bloklar: s, p, d ve f blokları, son elektronun yerleştiği orbital türünü gösterir.
Her kutuda ne yazar?
Kutuda element sembolü, atom numarası ve ortalama atom kütlesi bulunur. Atom kütlesi izotopların doğadaki bolluğuna göre ağırlıklı ortalamadır; bu yüzden çoğu zaman tam sayı değildir. Karbon için 12,011 g/mol değeri, bir bileşiğin molar kütlesini hesaplarken kullandığın temel veridir.
Örnek kullanım
Su (H₂O) için 2 × 1,008 + 16,00 = 18,02 g/mol bulunur. Bu değerle 36 gram suyun 2 mol olduğunu hemen söyleyebilirsin. Elementlerin ayrıntılı özelliklerine etkileşimli periyodik tablodan ulaşabilirsin.
Periyodik eğilimler
Bir periyotta soldan sağa gidildikçe atom yarıçapı genelde küçülür, elektronegatiflik artar. Bir grupta aşağı inildikçe atom büyür ve metalik özellik güçlenir. Bu eğilimleri bilmek, ezber yapmadan pek çok tepkimeyi tahmin etmeni sağlar. Sınavlarda en çok sorulan konular da bu eğilimler ile grup özellikleridir.