Deprem büyüklüğü
Kısa tanım
Bir depremin kaynağında açığa çıkan enerjiyi ifade eden, sismograf kayıtlarından hesaplanan logaritmik ölçüdür; her bir birim artış yaklaşık 32 kat daha fazla enerji demektir.
Diğer adları: Magnitüd, Moment büyüklüğü, Richter ölçeği
Bir deprem olduğunda haberlerde ilk duyduğumuz sayı büyüklüktür: "Kahramanmaraş merkezli 7,7 büyüklüğünde deprem" gibi. Büyüklük, depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsüdür ve nerede ölçülürse ölçülsün aynı deprem için tek bir değerdir.
Logaritmik ölçek
1935'te Charles Richter'in geliştirdiği yerel büyüklük ölçeği, sismografta kaydedilen dalga genliğinin logaritmasına dayanır; büyük depremlerde doygunluğa ulaştığı için bugün çoğunlukla fayın kayma miktarı ve alanından hesaplanan moment büyüklüğü (Mw) kullanılır. Her iki ölçek de logaritmiktir: büyüklükte 1 birimlik artış dalga genliğinde 10 kat, açığa çıkan enerjide yaklaşık 32 kat artış demektir.
Enerji için yaygın bağıntı: log₁₀E = 1,5 × M + 4,8 (E joule). Örnek: 6,0 büyüklüğünde bir deprem yaklaşık 6,3 × 10¹³ J, 7,0 büyüklüğünde bir deprem yaklaşık 2 × 10¹⁵ J enerji açığa çıkarır; aradaki fark 31,6 kattır. İki birimlik fark ise yaklaşık 1.000 kata karşılık gelir. Hesabı deprem enerjisi hesaplamasıyla yapabilirsin.
Büyüklük ile şiddet farkı
Şiddet, depremin belirli bir yerde insanlar ve yapılar üzerinde yarattığı etkiyi anlatır ve Roma rakamlarıyla (Değiştirilmiş Mercalli ölçeği, I-XII) verilir. Aynı deprem, merkez üssüne yakın bir şehirde IX şiddetinde hissedilirken uzak bir şehirde IV olabilir. Şiddeti zeminin cinsi, derinlik, uzaklık ve yapıların durumu belirler.
Merkez üssüne uzaklık
İstasyona önce hızlı P dalgaları, ardından daha yavaş S dalgaları ulaşır. İki dalga arasındaki süre farkı uzaklığı verir: kabaca her saniyelik fark yaklaşık 8 km'ye karşılık gelir. Bu yöntemi P-S dalgası uzaklık hesabında görebilir, güncel depremleri son depremler listesinde izleyebilirsin.